«БЦП бар балалармен түзетуде қолданылатын тиімді тәсілдер»

ЖОСПАР

І.КІРІСПЕ

  1. Балалар церебралды салдануы туралы

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

  1. Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:
  2. Негізгі клиникалық белгілері:

3. Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

ІІІ. Пайдаланылған әдебиеттер

 

КІРІСПЕ

Балалар церебралды салдануы (БЦС) құрсақта даму кезінде, туу кезінде және туған сәтте байқалатын бас ми ауруы. Бұл ауру көп жылдар ағымында, көбінесе бүкіл өмір бойында жалғасады. Балалар церебралды салдануы әртүрлі экономикалық зияндықтардан, эмбрион тұқымға немесе жаңа туған нәрестеге әсер етуінен пайда болады. Қимыл-қозғалыс бұзылулары салдану, парез, еріксіз қимылдар, атаксия т.б.; сөйлеу қабілеті мен психикалық бұзылулары БЦС клиникалық суреттемесіне жатады. БЦС-ның клиникалық көрсетілімдері полиморфты, олар мидың патологиялық даму кезендегі өзгерістеріне байланысты.

Сал ауруы, паралич (грек. paralіgsіs — әлсіреу) — орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс органдары қызметінің толықтай жойылуы. Ал парез (грек. paresіs — әлсіреу) кезінде органдардың қимыл-қозғалысы толықтай жойылмайды, сондықтан бұл жағдайды жартылай салдану деп атайды. Толықтай және жартылай салдану организмде  қан айналымының бұзылуынан, ми мен жұлынның қабынуынан не жарақатынан болса, оны орталық салдану; шеткі жүйке жүйесінің немесе жұлынның және шоғырланған жүйке талшықтарының (мойын, иық, бел-омыртқа, сегізкөз) қабынуынан, жарақатынан, улануынан болса, оны перифериялық салдану деп атайды. Бұл кезде бұлшық ет босаңсып, әлсізденеді, салданған қол-аяқты қозғалысқа келтіру мүмкін болмай қалады. Егер мұндай салдану сәбилік кезеңнен басталса (қ. Полиомиелит), онда баланың қолы не аяғы өспей қалуы мүмкін. Бас сүйек-ми жүйкелерінің зақымдануынан (қабыну, жарақаттану, миға қан құйылу) бет, тіл, өңеш, көмей бұлшық еттері С7 f-yf шалдығады. Қорқудан, шаршаудан пайда болған cал ауруынан науқас тез айығады. Егер жүйке тіндерінің өзгеруінен болса, ондай сырқаттан сауығу ұзаққа созылады. Ем невропатолог-дәрігердің бақылауымен сал ауруының түріне қарай қолданылады. Емі: электртерапия, психотерапия, емдік гимнастика, жылы ванна, массаж. 

 

Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:

  1. Аурудың жалпы жай-күйін, ой-өрісін өсіру;
  2. Жүрек-қантамыр, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің қызметін арттыру;
  3. Буындардың қимыл-қозғалысын арттырып, қатып қалуына жол бермеу. Зақымданған жердің бұлшықетін жетілдіру;
  4. Зат алмасуын арттырып, жара болған, ойық болған жерлерді тез жетілдіру;
  5. Компенсациялық әрекетті (орнына қолдану) кеңінен пайдалану;
  6. Науқастың өзіне деген сенімділігін арттырып, жүруге ынталандыру және өздігінен қимылдауға дағдыландыру.

Балалардағы церебералды паралич

Балалардың церебралдық параличі– қозғалыс қызметі мен дене қалпының бұзылуы, ол статистикалық ақау мен жетілмеген мидың зақымдалуымен негізделген.

Жіктелуі:

Омырау жасындағы БЦП:

  1. Спастикалық түрлер- гемиплегия,  диплегия,  екі жақты гемиплегия.
  2. Дистониялық.
  3. Гипотониялық түрі.

К.А.Семенова сатысы бойынша (1973):

  1. Ерте саты (4 айға дейін).
  2. Бастапқы созылмалы-резидуалдық сатылар (5-6 айдан 3-4 жасқа дейін).
  3. Кеш резидуалды (3 жастан кейін).

Ересек жастағы БЦП:

  • Спастикалық түрлер- гемиплегия, диплегия, екі жақты гемиплегия.
  • Гиперкинетикалық түр.
  • Атактикалық түр.
  • Атоникалық-астатикалық түр.
  • Аралас түрлері (спастикалық-атактикалық, спастикалық-гиперкинетикалық, атактикалық- гиперкинетикалық).

Балалардың церебралдық параличінің түрінің таралуы:

  • спастикалық тетраплегия — 2 %
  • спастикалық диплегия — 40 %
  • гемиплегиялық форма — 32 %
  • дискинетикалық форма — 10 %
  • атаксиялық форма — 15 %

БЦП клиникалық формалары ауырлығына байланысты

  • Жеңіл дәреже (61 %) – науқастар өздігінен жүреді, өзін-өзі күтеді, интеллект бұзылмаған, жұмыс істей алады.
  • Орташа ауырлықта (23 %) – науқастар балдақтың немесе басқа біреудің көмегімен жүреді, өздігінен киіне алмайды, интеллект бұзылған. Сөйлеудің, көру, есту дефектілері.
  • Ауыр дәреже (16 %) – төсек тартып жатады, интеллект, сөйлеу, көру, есту қатты бұзылған. Бекітілген контрактуралар және деформациялар

Негізгі клиникалық белгілері:

  • Бұлшық ет тонусының өзгеруі.
  • Қозғалыс бұзылыстары.
  • Статиканың және жүрістің бұзылуы.
  • Өз еркінен тыс қозғалыстар (Непроизвольные движения).
  • Рефлекстердің жоғарылауы және патологиялық рефлекстердің пайда болуы.
  • Контрактуралар және деформациялар.
  • Мишықтық зақымданулар.
  • Психиканың бұзылуы және бас-ми нервтерінің зақымдары.

Балалардағы церебералды параличтің диагностикалық өлшемі:

  • нəрестелер бірқатар рефлекстері регресінің кешігуі;
  • психологиялық - моторлық жəне сөйлеу дамуының кешігуі;
  • гиперкинездер, бұлшықет тонусының өзгеруі (гипо- немесе гипертония);
  • когнитивтік, қимыл-əрекеттік, ортопедтік аурулармен үйлескен неврологиялық статустағы ауытқулар;
  • танымдық бұзылыстар;
  • мишықтық синдром.

Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

Емдеу тактикасы: невролог, логопед, физиотерапевт, ортопед, психолог, емдік дене шынықтыру мамандар күшінің үйлесімлігін талап етеді, онтогенетикалық рефлекторлық жəне аналитикалық қағидаларда негізделген (Бобат, Войт, Кэбот, Фелпса, К.А. Семенова жəне т.б. əдістемелері) бұзылған функциялар дамуына бағытталған.
Емдеу ерте мерзімдерде басталуы қажет, комплексті және үздіксіз болуы қажет.

Медикаментоздық терапия.

  • Тыртықтық-жабысқақ процессті азайту үшін, интеллектті көтеру үшін - ЦЕРЕБРОЛИЗИН, ГАММАЛОН.
  • Нерв және бұлшық ет тіндерінде дистрофиялық процесстерді азайту үшін В тобының витаминдері, витамин Е, глютамин қышқылы қолданылады.
  • Бұлшық ет тонусын төмендету үшін кураретәрізді препараттар қолданылады: МЕЛЛИКТОН, МИДОКАЛЬМ, МЕФЕДОЛ, ДИПЛАЦИН.
  • Гиперкинездерде - МЕТАМИЗИЛ, РИДИНОЛ, ЦИКЛОДОЛ.

ЕДШ. 1 кезең  (2-жасқа дейінгі балаларда) ЕДШ пассивтік қозғалыстардан басталады, бұлшық еттер мен буындардың тіндерін созу арқылы, контрактураны жоюмен. Одан кейін белсенді қозғалыстарға көшеді. Жаңа туған нәрестелерде қол жеткізілген жағдайды гипстік шинамен немесе ортопедиялық тутормен бекітеді. ЕДШ күніне 3 рет 10 минуттан өткізеді.
Ересектеу балаларда жәй қозғалыстардан бастайды, біртіндеп қиындатады. ЕДШ бір жаттығуы жылы ваннада өткізіледі. Жаттығулар 30-40 минуттан күніне 3 - 4 рет өткізіледі.

2 кезең. 2 жастан үлкен балаларға. Жүруге үйрету келесі кезекпен жүргізіледі:

  1. Төсекте жатып жүруді имитация жасайтын пассивтік және активтік қозғалыстар.
  2. Екі аяғына тұру.
  3. Орнында жүру.
  4. Басқалардың көмегімен жүру.
  5. Арбамен жүру
  6. Манежде жүру.
  7. Балдақтардың көмегімен жүру.
  8. Таяқпен жүру.
  9. Іздік жолмен жүру.
  10. Сатымен жүру.
  11. Өздігінен жүру (Самостоятельная ходьба).

Массаж – жазғыш бұлшық еттердің, абдукторлардың, супинаторлардың массажы

Физиоем

  1. Электрожарықпен емдеу
  • диатермия.
  • ионогальванизация йодтық калиймен,
  • ионогальванизация  лидазамен, ронидазамен.
  • импульстік ток.
  1. Гидрокинезотерапия (хвойные, соленные,  морские ванны) 36-37С температурада жүргізіледі. Процедура ұзақтығы  10 - 15 мин, соның ішінде  2 -3 мин. тыныштық, 5-8 мин произвольные қозғалыс жасау, 2-3 мин қайтадан тыныштық.
    3. Балшықпен емдеу (Грязелечение ) (38-40 С температурада). Мектепке дейінгі жастағы балаларға 5-8 мин, мектеп жасындағы балаларға 10-15 мин

Ортопедиялық ем физиоемнен кейін контрактуралар профилактикасы үшін 1-ші күннен бастап жүргізіледі. Фиксирленбеген контрактураларда - этапты гипстеу.  Көп мөлшерде спазм болса бір реттік контрактураларды жою - в/і листенон енгізу ИВЛ арқылы.

Бобат әдісі (нейрофизиотерапия). Массаж және емдік дене шынықтыру кіретін емнің арнайы әдісі. Ол бұлшық еттің спастикасымен күресу және балаға тепе – теңдік сақтауды үйрету үшін жасалады. Жаттығуларға созылулар, буындар жұмысын жақсарту, баланың белсенді қозғалыстарын жасауға үйрету кіреді. Алдымен созылу, сосын тербелу, кейін еңбектеуге үйрету.

Войт терапиясы (рефлексолокомоция). Нейрорефлекторлы әдістер көмегімен  дененің  тепе – теңдікті сақтау мақсатында  және дененің кеңістікте дұрыс қозғалуы үшін жасалады.  Бұл әдісті емшек жасында  қолдануды бастаған абзал.

Ортопедиялық невмокомбинизон – буындарды бекітіп, бұлшық еттерді созып, сырттай бұлшық еттерді қатайтып миға дұрыс, өзгертілген сигнал баруға мүмкіндік береді.

Хирургиялық ем.

Оперативті ем ерте мерзімде(2-3жасы) фиксирленген контрактуралар мен деформациялар кезінде қолданылады.

Перифериялық нервтерге операция. Бұл операция түрі аяқ деформациясына байланысты жүргізіледі.
Бекітуші нерв резекциясы жамбасішілік және жамбас сырты кірумен жүргізіледі. Айқын контрактуралар кезінде операциядан кейін ішкі фиксатор көмегімен (гипсті таңғыш немесе ортез   ) санды әкетілген жағдайда фиксациялайды.

Штоффель операциясы – тізе буынындағы бүккіш контрактуралар кезінде қолданылады. Бұл операцияда спастикалық жиырылған бұлшықеттерге (икроножный) баратын асықты жілік және шонданай нервтерінің тармақтарын кесу жүргізіледі.

Санның бүккіш-әкелуші контрактуралары кезінде қолданылады. Бұл операцияда әкелуші және бүккіш бұлшықеттер тармақтары кесіледі.

Эггерс операциясы – санның екібасты бұлшықетінің сіңірлерін транспозициялау. Табанның айқын бүгілуі кезінде( конская стопа) ахилл сіңірін кесу жүргізіледі.

Сүйектер мен буындарға операция. Жұмсақ тіндерге жүргізілетін операциялармен қатар жасалады. Негізгі мақсаты – буындардың қозғалысын шектеу үшін –артродез және әкелуші - ротационды деформацияларды жою үшін коррекциялаушы остеотомия.

Тренажермен емдеу

 "Мэри Кэй (Қазақстан)" компаниясының қайырымдылық қолдауымен Қазақстанда алғаш рет Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығында балалардың церебральды сал ауруымен ауыратын сәбилердің қимыл-қозғалысын сауықтыруға арналған бірегей Гросс тренажеры орнатылды. Тренажерді орнатып, қазақстандық әріптестеріне тәжірибе беру үшін Алматыға тренажердің атақты авторы Юхан Артурович Гросс келді. Он жылдан астам уақыт бойы мүгедек балаларды сауықтыру үшін сәтті пайдаланылып келе жатқан Гросс тренажеры қондырғысының бірегейлігі мен жаңалығы - оның тірек-қимыл аппаратының қызметі ауыр бұзылған аурудың өзін сауықтыру кезінде денені тігінен қоюмен қамтамасыз ете алатындығы. Гросс тренажеры моториканы және тірелу қабілетін дамытуға, сондай-ақ буындардың қозғалмалығын және пациенттердің бұлшық еттерінің жұмысын ынталандыруға бағытталған жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді. Осы әдістемені қолданғаннан кейін 90% жағдайда бұрын қимылдамаған балалардың өз бетімен қимылдау белсенділігі артады, балалардың 20%-ы жүруді үйренді; 80%-ы - еңбектей, орнынан тұра, жүруге талпына бастады; 85%-ында қимыл координациясы жақсарды; 70%-ының жалпы психикалық жағдайы жақсарды; 50% жағдайда эмоциялық қарым-қатынас және сөйлеу белсенділігі байқалды. Баспасөз мәжілісі барысында журналистер үшін Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығының емдік дене шынықтыру бөліміне экскурсия ұйымдастырылды және бірегей Гросс тренажерының қалай жұмыс істейтіні көрсетілді.

Ат мінгізу

Қазақстанда салт атқа мінгізіп, ем жүргізу 90-шы жылдардың басында пайда болды. Бұл Қазақстандағы сырқат адамдарды емдеу мен оңалту үшін көмекші құрал – зоотерапияны дамытуға үлес қосады. Алайда Людмила Дробышева иппотерапия елде көне заманнан бері қолданылып келген дейді. Маманның айтуынша, салт ат пен адамның қадамдары ұқсас, сондықтан да ол емге үлкен ықпал етеді. Дегенмен оның ең басты жетістігі - жағымды эмоция беретіні дейді маман.

Музыкатерапевт

Ал енді бұл өзі халықтық ем-дом жасау ісінде адамзат игілігіне жарап келе жатқан қолданыста бар дүние екені бесенеден белгілі. Тіпті, тарихтың қатпар-қатпар қойнауына көз жүгіртсек, ежелгі грек философы Пифагор музыканың адам ағзасына, көңіл-күйіне қалай әсер ететіні туралы ғылыми анықтама берген. Сондай-ақ, ертедегі Қытай, Үнді елінің дәрігерлері мен емшілері, философтар мен музыканттары музыканы сырқатты емдеуге пайдаланғаны белгілі. Сол сияқты қазақтың көнеден келе жатқан ауыз әдебиеті жырлары мен аңыз-әфсаналарында да сиқырлы қобыз сарыны, күмбірлеген домбыраның және сызыла шыққан сыбызғы үнінен шығатын музыкалық туындылардың адам организміне әсер етіп, жалпы психологиялық емдік сипатта шипалық қасиеттері болғандығын жоққа шығара алмаймыз. Ендеше, «музыкатерапевт» деген терминдік атау әр кезеңдерде әрқалай үлгіде айтылып келгенімен, жалпы адамзат баласының тұрмыс-тіршілігінде ажырамас құндылықтарға айналғалы қай заман.

Инемен емдеу

Бүгінде елімізде қытай медицинасы дамып келеді. Дәстүрлі ем-домнан бөлек, әртүрлі сырқат түрлерін инемен емдеу – көптеген дертке дауа. Жарқын Есберұлы – емдеудің осы әдісі арқылы талай жанның тәнін емдеп жазған азамат.

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

 

1. С. Жұманова. Спорттық морфология негізіндегі тәнтану. – Алматы: Рес. Бас. Каб., 1994.
2. Г. Икіманова. Саулық пен сымбат. – Алматы: Қайнар, 1991.
3.  Б. Төтенаев. Дене тәрбиесі. – Алматы: Мектеп, 1988.
4.  Төтенайдың Базарбегі. Спорт атауларының орысша-қазақша сөздігі. – Алматы: Ана тілі, 1994.
5. Бутин И.М. Лыжный спорт. – Москва: Академия, 2002.
6. Е. Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Рауан, 1991.
7. Г. Иванов, А. Қарақов. Дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан, 1991. ,
8. Е. Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы. – Алматы: Санат, 2000
9.  Демьяненко Ю.К. Физическая подготовка. – Москва: Военное издательство, 1987.

ЖОСПАР

І.КІРІСПЕ

  1. Балалар церебралды салдануы туралы

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

  1. Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:
  2. Негізгі клиникалық белгілері:

3. Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

ІІІ. Пайдаланылған әдебиеттер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

Балалар церебралды салдануы (БЦС) құрсақта даму кезінде, туу кезінде және туған сәтте байқалатын бас ми ауруы. Бұл ауру көп жылдар ағымында, көбінесе бүкіл өмір бойында жалғасады. Балалар церебралды салдануы әртүрлі экономикалық зияндықтардан, эмбрион тұқымға немесе жаңа туған нәрестеге әсер етуінен пайда болады. Қимыл-қозғалыс бұзылулары салдану, парез, еріксіз қимылдар, атаксия т.б.; сөйлеу қабілеті мен психикалық бұзылулары БЦС клиникалық суреттемесіне жатады. БЦС-ның клиникалық көрсетілімдері полиморфты, олар мидың патологиялық даму кезендегі өзгерістеріне байланысты.

Сал ауруы, паралич (грек. paralіgsіs — әлсіреу) — орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс органдары қызметінің толықтай жойылуы. Ал парез (грек. paresіs — әлсіреу) кезінде органдардың қимыл-қозғалысы толықтай жойылмайды, сондықтан бұл жағдайды жартылай салдану деп атайды. Толықтай және жартылай салдану организмде  қан айналымының бұзылуынан, ми мен жұлынның қабынуынан не жарақатынан болса, оны орталық салдану; шеткі жүйке жүйесінің немесе жұлынның және шоғырланған жүйке талшықтарының (мойын, иық, бел-омыртқа, сегізкөз) қабынуынан, жарақатынан, улануынан болса, оны перифериялық салдану деп атайды. Бұл кезде бұлшық ет босаңсып, әлсізденеді, салданған қол-аяқты қозғалысқа келтіру мүмкін болмай қалады. Егер мұндай салдану сәбилік кезеңнен басталса (қ. Полиомиелит), онда баланың қолы не аяғы өспей қалуы мүмкін. Бас сүйек-ми жүйкелерінің зақымдануынан (қабыну, жарақаттану, миға қан құйылу) бет, тіл, өңеш, көмей бұлшық еттері С7 f-yf шалдығады. Қорқудан, шаршаудан пайда болған cал ауруынан науқас тез айығады. Егер жүйке тіндерінің өзгеруінен болса, ондай сырқаттан сауығу ұзаққа созылады. Ем невропатолог-дәрігердің бақылауымен сал ауруының түріне қарай қолданылады. Емі: электртерапия, психотерапия, емдік гимнастика, жылы ванна, массаж. 

 

Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:

  1. Аурудың жалпы жай-күйін, ой-өрісін өсіру;
  2. Жүрек-қантамыр, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің қызметін арттыру;
  3. Буындардың қимыл-қозғалысын арттырып, қатып қалуына жол бермеу. Зақымданған жердің бұлшықетін жетілдіру;
  4. Зат алмасуын арттырып, жара болған, ойық болған жерлерді тез жетілдіру;
  5. Компенсациялық әрекетті (орнына қолдану) кеңінен пайдалану;
  6. Науқастың өзіне деген сенімділігін арттырып, жүруге ынталандыру және өздігінен қимылдауға дағдыландыру.

Балалардағы церебералды паралич

Балалардың церебралдық параличі– қозғалыс қызметі мен дене қалпының бұзылуы, ол статистикалық ақау мен жетілмеген мидың зақымдалуымен негізделген.

Жіктелуі:

Омырау жасындағы БЦП:

  1. Спастикалық түрлер- гемиплегия,  диплегия,  екі жақты гемиплегия.
  2. Дистониялық.
  3. Гипотониялық түрі.

К.А.Семенова сатысы бойынша (1973):

  1. Ерте саты (4 айға дейін).
  2. Бастапқы созылмалы-резидуалдық сатылар (5-6 айдан 3-4 жасқа дейін).
  3. Кеш резидуалды (3 жастан кейін).

Ересек жастағы БЦП:

  • Спастикалық түрлер- гемиплегия, диплегия, екі жақты гемиплегия.
  • Гиперкинетикалық түр.
  • Атактикалық түр.
  • Атоникалық-астатикалық түр.
  • Аралас түрлері (спастикалық-атактикалық, спастикалық-гиперкинетикалық, атактикалық- гиперкинетикалық).

Балалардың церебралдық параличінің түрінің таралуы:

  • спастикалық тетраплегия — 2 %
  • спастикалық диплегия — 40 %
  • гемиплегиялық форма — 32 %
  • дискинетикалық форма — 10 %
  • атаксиялық форма — 15 %

БЦП клиникалық формалары ауырлығына байланысты

  • Жеңіл дәреже (61 %) – науқастар өздігінен жүреді, өзін-өзі күтеді, интеллект бұзылмаған, жұмыс істей алады.
  • Орташа ауырлықта (23 %) – науқастар балдақтың немесе басқа біреудің көмегімен жүреді, өздігінен киіне алмайды, интеллект бұзылған. Сөйлеудің, көру, есту дефектілері.
  • Ауыр дәреже (16 %) – төсек тартып жатады, интеллект, сөйлеу, көру, есту қатты бұзылған. Бекітілген контрактуралар және деформациялар

Негізгі клиникалық белгілері:

  • Бұлшық ет тонусының өзгеруі.
  • Қозғалыс бұзылыстары.
  • Статиканың және жүрістің бұзылуы.
  • Өз еркінен тыс қозғалыстар (Непроизвольные движения).
  • Рефлекстердің жоғарылауы және патологиялық рефлекстердің пайда болуы.
  • Контрактуралар және деформациялар.
  • Мишықтық зақымданулар.
  • Психиканың бұзылуы және бас-ми нервтерінің зақымдары.

Балалардағы церебералды параличтің диагностикалық өлшемі:

  • нəрестелер бірқатар рефлекстері регресінің кешігуі;
  • психологиялық - моторлық жəне сөйлеу дамуының кешігуі;
  • гиперкинездер, бұлшықет тонусының өзгеруі (гипо- немесе гипертония);
  • когнитивтік, қимыл-əрекеттік, ортопедтік аурулармен үйлескен неврологиялық статустағы ауытқулар;
  • танымдық бұзылыстар;
  • мишықтық синдром.

Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

Емдеу тактикасы: невролог, логопед, физиотерапевт, ортопед, психолог, емдік дене шынықтыру мамандар күшінің үйлесімлігін талап етеді, онтогенетикалық рефлекторлық жəне аналитикалық қағидаларда негізделген (Бобат, Войт, Кэбот, Фелпса, К.А. Семенова жəне т.б. əдістемелері) бұзылған функциялар дамуына бағытталған.
Емдеу ерте мерзімдерде басталуы қажет, комплексті және үздіксіз болуы қажет.

Медикаментоздық терапия.

  • Тыртықтық-жабысқақ процессті азайту үшін, интеллектті көтеру үшін - ЦЕРЕБРОЛИЗИН, ГАММАЛОН.
  • Нерв және бұлшық ет тіндерінде дистрофиялық процесстерді азайту үшін В тобының витаминдері, витамин Е, глютамин қышқылы қолданылады.
  • Бұлшық ет тонусын төмендету үшін кураретәрізді препараттар қолданылады: МЕЛЛИКТОН, МИДОКАЛЬМ, МЕФЕДОЛ, ДИПЛАЦИН.
  • Гиперкинездерде - МЕТАМИЗИЛ, РИДИНОЛ, ЦИКЛОДОЛ.

ЕДШ. 1 кезең  (2-жасқа дейінгі балаларда) ЕДШ пассивтік қозғалыстардан басталады, бұлшық еттер мен буындардың тіндерін созу арқылы, контрактураны жоюмен. Одан кейін белсенді қозғалыстарға көшеді. Жаңа туған нәрестелерде қол жеткізілген жағдайды гипстік шинамен немесе ортопедиялық тутормен бекітеді. ЕДШ күніне 3 рет 10 минуттан өткізеді.
Ересектеу балаларда жәй қозғалыстардан бастайды, біртіндеп қиындатады. ЕДШ бір жаттығуы жылы ваннада өткізіледі. Жаттығулар 30-40 минуттан күніне 3 - 4 рет өткізіледі.

2 кезең. 2 жастан үлкен балаларға. Жүруге үйрету келесі кезекпен жүргізіледі:

  1. Төсекте жатып жүруді имитация жасайтын пассивтік және активтік қозғалыстар.
  2. Екі аяғына тұру.
  3. Орнында жүру.
  4. Басқалардың көмегімен жүру.
  5. Арбамен жүру
  6. Манежде жүру.
  7. Балдақтардың көмегімен жүру.
  8. Таяқпен жүру.
  9. Іздік жолмен жүру.
  10. Сатымен жүру.
  11. Өздігінен жүру (Самостоятельная ходьба).

Массаж – жазғыш бұлшық еттердің, абдукторлардың, супинаторлардың массажы

Физиоем

  1. Электрожарықпен емдеу
  • диатермия.
  • ионогальванизация йодтық калиймен,
  • ионогальванизация  лидазамен, ронидазамен.
  • импульстік ток.
  1. Гидрокинезотерапия (хвойные, соленные,  морские ванны) 36-37С температурада жүргізіледі. Процедура ұзақтығы  10 - 15 мин, соның ішінде  2 -3 мин. тыныштық, 5-8 мин произвольные қозғалыс жасау, 2-3 мин қайтадан тыныштық.
    3. Балшықпен емдеу (Грязелечение ) (38-40 С температурада). Мектепке дейінгі жастағы балаларға 5-8 мин, мектеп жасындағы балаларға 10-15 мин

Ортопедиялық ем физиоемнен кейін контрактуралар профилактикасы үшін 1-ші күннен бастап жүргізіледі. Фиксирленбеген контрактураларда - этапты гипстеу.  Көп мөлшерде спазм болса бір реттік контрактураларды жою - в/і листенон енгізу ИВЛ арқылы.

Бобат әдісі (нейрофизиотерапия). Массаж және емдік дене шынықтыру кіретін емнің арнайы әдісі. Ол бұлшық еттің спастикасымен күресу және балаға тепе – теңдік сақтауды үйрету үшін жасалады. Жаттығуларға созылулар, буындар жұмысын жақсарту, баланың белсенді қозғалыстарын жасауға үйрету кіреді. Алдымен созылу, сосын тербелу, кейін еңбектеуге үйрету.

Войт терапиясы (рефлексолокомоция). Нейрорефлекторлы әдістер көмегімен  дененің  тепе – теңдікті сақтау мақсатында  және дененің кеңістікте дұрыс қозғалуы үшін жасалады.  Бұл әдісті емшек жасында  қолдануды бастаған абзал.

Ортопедиялық невмокомбинизон – буындарды бекітіп, бұлшық еттерді созып, сырттай бұлшық еттерді қатайтып миға дұрыс, өзгертілген сигнал баруға мүмкіндік береді.

Хирургиялық ем.

Оперативті ем ерте мерзімде(2-3жасы) фиксирленген контрактуралар мен деформациялар кезінде қолданылады.

Перифериялық нервтерге операция. Бұл операция түрі аяқ деформациясына байланысты жүргізіледі.
Бекітуші нерв резекциясы жамбасішілік және жамбас сырты кірумен жүргізіледі. Айқын контрактуралар кезінде операциядан кейін ішкі фиксатор көмегімен (гипсті таңғыш немесе ортез   ) санды әкетілген жағдайда фиксациялайды.

Штоффель операциясы – тізе буынындағы бүккіш контрактуралар кезінде қолданылады. Бұл операцияда спастикалық жиырылған бұлшықеттерге (икроножный) баратын асықты жілік және шонданай нервтерінің тармақтарын кесу жүргізіледі.

Санның бүккіш-әкелуші контрактуралары кезінде қолданылады. Бұл операцияда әкелуші және бүккіш бұлшықеттер тармақтары кесіледі.

Эггерс операциясы – санның екібасты бұлшықетінің сіңірлерін транспозициялау. Табанның айқын бүгілуі кезінде( конская стопа) ахилл сіңірін кесу жүргізіледі.

Сүйектер мен буындарға операция. Жұмсақ тіндерге жүргізілетін операциялармен қатар жасалады. Негізгі мақсаты – буындардың қозғалысын шектеу үшін –артродез және әкелуші - ротационды деформацияларды жою үшін коррекциялаушы остеотомия.

Тренажермен емдеу

 "Мэри Кэй (Қазақстан)" компаниясының қайырымдылық қолдауымен Қазақстанда алғаш рет Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығында балалардың церебральды сал ауруымен ауыратын сәбилердің қимыл-қозғалысын сауықтыруға арналған бірегей Гросс тренажеры орнатылды. Тренажерді орнатып, қазақстандық әріптестеріне тәжірибе беру үшін Алматыға тренажердің атақты авторы Юхан Артурович Гросс келді. Он жылдан астам уақыт бойы мүгедек балаларды сауықтыру үшін сәтті пайдаланылып келе жатқан Гросс тренажеры қондырғысының бірегейлігі мен жаңалығы - оның тірек-қимыл аппаратының қызметі ауыр бұзылған аурудың өзін сауықтыру кезінде денені тігінен қоюмен қамтамасыз ете алатындығы. Гросс тренажеры моториканы және тірелу қабілетін дамытуға, сондай-ақ буындардың қозғалмалығын және пациенттердің бұлшық еттерінің жұмысын ынталандыруға бағытталған жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді. Осы әдістемені қолданғаннан кейін 90% жағдайда бұрын қимылдамаған балалардың өз бетімен қимылдау белсенділігі артады, балалардың 20%-ы жүруді үйренді; 80%-ы - еңбектей, орнынан тұра, жүруге талпына бастады; 85%-ында қимыл координациясы жақсарды; 70%-ының жалпы психикалық жағдайы жақсарды; 50% жағдайда эмоциялық қарым-қатынас және сөйлеу белсенділігі байқалды. Баспасөз мәжілісі барысында журналистер үшін Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығының емдік дене шынықтыру бөліміне экскурсия ұйымдастырылды және бірегей Гросс тренажерының қалай жұмыс істейтіні көрсетілді.

Ат мінгізу

Қазақстанда салт атқа мінгізіп, ем жүргізу 90-шы жылдардың басында пайда болды. Бұл Қазақстандағы сырқат адамдарды емдеу мен оңалту үшін көмекші құрал – зоотерапияны дамытуға үлес қосады. Алайда Людмила Дробышева иппотерапия елде көне заманнан бері қолданылып келген дейді. Маманның айтуынша, салт ат пен адамның қадамдары ұқсас, сондықтан да ол емге үлкен ықпал етеді. Дегенмен оның ең басты жетістігі - жағымды эмоция беретіні дейді маман.

Музыкатерапевт

Ал енді бұл өзі халықтық ем-дом жасау ісінде адамзат игілігіне жарап келе жатқан қолданыста бар дүние екені бесенеден белгілі. Тіпті, тарихтың қатпар-қатпар қойнауына көз жүгіртсек, ежелгі грек философы Пифагор музыканың адам ағзасына, көңіл-күйіне қалай әсер ететіні туралы ғылыми анықтама берген. Сондай-ақ, ертедегі Қытай, Үнді елінің дәрігерлері мен емшілері, философтар мен музыканттары музыканы сырқатты емдеуге пайдаланғаны белгілі. Сол сияқты қазақтың көнеден келе жатқан ауыз әдебиеті жырлары мен аңыз-әфсаналарында да сиқырлы қобыз сарыны, күмбірлеген домбыраның және сызыла шыққан сыбызғы үнінен шығатын музыкалық туындылардың адам организміне әсер етіп, жалпы психологиялық емдік сипатта шипалық қасиеттері болғандығын жоққа шығара алмаймыз. Ендеше, «музыкатерапевт» деген терминдік атау әр кезеңдерде әрқалай үлгіде айтылып келгенімен, жалпы адамзат баласының тұрмыс-тіршілігінде ажырамас құндылықтарға айналғалы қай заман.

Инемен емдеу

Бүгінде елімізде қытай медицинасы дамып келеді. Дәстүрлі ем-домнан бөлек, әртүрлі сырқат түрлерін инемен емдеу – көптеген дертке дауа. Жарқын Есберұлы – емдеудің осы әдісі арқылы талай жанның тәнін емдеп жазған азамат.

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

 

1. С. Жұманова. Спорттық морфология негізіндегі тәнтану. – Алматы: Рес. Бас. Каб., 1994.
2. Г. Икіманова. Саулық пен сымбат. – Алматы: Қайнар, 1991.
3.  Б. Төтенаев. Дене тәрбиесі. – Алматы: Мектеп, 1988.
4.  Төтенайдың Базарбегі. Спорт атауларының орысша-қазақша сөздігі. – Алматы: Ана тілі, 1994.
5. Бутин И.М. Лыжный спорт. – Москва: Академия, 2002.
6. Е. Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Рауан, 1991.
7. Г. Иванов, А. Қарақов. Дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан, 1991. ,
8. Е. Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы. – Алматы: Санат, 2000
9.  Демьяненко Ю.К. Физическая подготовка. – Москва: Военное издательство, 1987.

 

ЖОСПАР

І.КІРІСПЕ

  1. Балалар церебралды салдануы туралы

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

  1. Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:
  2. Негізгі клиникалық белгілері:

3. Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

ІІІ. Пайдаланылған әдебиеттер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

Балалар церебралды салдануы (БЦС) құрсақта даму кезінде, туу кезінде және туған сәтте байқалатын бас ми ауруы. Бұл ауру көп жылдар ағымында, көбінесе бүкіл өмір бойында жалғасады. Балалар церебралды салдануы әртүрлі экономикалық зияндықтардан, эмбрион тұқымға немесе жаңа туған нәрестеге әсер етуінен пайда болады. Қимыл-қозғалыс бұзылулары салдану, парез, еріксіз қимылдар, атаксия т.б.; сөйлеу қабілеті мен психикалық бұзылулары БЦС клиникалық суреттемесіне жатады. БЦС-ның клиникалық көрсетілімдері полиморфты, олар мидың патологиялық даму кезендегі өзгерістеріне байланысты.

Сал ауруы, паралич (грек. paralіgsіs — әлсіреу) — орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс органдары қызметінің толықтай жойылуы. Ал парез (грек. paresіs — әлсіреу) кезінде органдардың қимыл-қозғалысы толықтай жойылмайды, сондықтан бұл жағдайды жартылай салдану деп атайды. Толықтай және жартылай салдану организмде  қан айналымының бұзылуынан, ми мен жұлынның қабынуынан не жарақатынан болса, оны орталық салдану; шеткі жүйке жүйесінің немесе жұлынның және шоғырланған жүйке талшықтарының (мойын, иық, бел-омыртқа, сегізкөз) қабынуынан, жарақатынан, улануынан болса, оны перифериялық салдану деп атайды. Бұл кезде бұлшық ет босаңсып, әлсізденеді, салданған қол-аяқты қозғалысқа келтіру мүмкін болмай қалады. Егер мұндай салдану сәбилік кезеңнен басталса (қ. Полиомиелит), онда баланың қолы не аяғы өспей қалуы мүмкін. Бас сүйек-ми жүйкелерінің зақымдануынан (қабыну, жарақаттану, миға қан құйылу) бет, тіл, өңеш, көмей бұлшық еттері С7 f-yf шалдығады. Қорқудан, шаршаудан пайда болған cал ауруынан науқас тез айығады. Егер жүйке тіндерінің өзгеруінен болса, ондай сырқаттан сауығу ұзаққа созылады. Ем невропатолог-дәрігердің бақылауымен сал ауруының түріне қарай қолданылады. Емі: электртерапия, психотерапия, емдік гимнастика, жылы ванна, массаж. 

 

Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:

  1. Аурудың жалпы жай-күйін, ой-өрісін өсіру;
  2. Жүрек-қантамыр, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің қызметін арттыру;
  3. Буындардың қимыл-қозғалысын арттырып, қатып қалуына жол бермеу. Зақымданған жердің бұлшықетін жетілдіру;
  4. Зат алмасуын арттырып, жара болған, ойық болған жерлерді тез жетілдіру;
  5. Компенсациялық әрекетті (орнына қолдану) кеңінен пайдалану;
  6. Науқастың өзіне деген сенімділігін арттырып, жүруге ынталандыру және өздігінен қимылдауға дағдыландыру.

Балалардағы церебералды паралич

Балалардың церебралдық параличі– қозғалыс қызметі мен дене қалпының бұзылуы, ол статистикалық ақау мен жетілмеген мидың зақымдалуымен негізделген.

Жіктелуі:

Омырау жасындағы БЦП:

  1. Спастикалық түрлер- гемиплегия,  диплегия,  екі жақты гемиплегия.
  2. Дистониялық.
  3. Гипотониялық түрі.

К.А.Семенова сатысы бойынша (1973):

  1. Ерте саты (4 айға дейін).
  2. Бастапқы созылмалы-резидуалдық сатылар (5-6 айдан 3-4 жасқа дейін).
  3. Кеш резидуалды (3 жастан кейін).

Ересек жастағы БЦП:

  • Спастикалық түрлер- гемиплегия, диплегия, екі жақты гемиплегия.
  • Гиперкинетикалық түр.
  • Атактикалық түр.
  • Атоникалық-астатикалық түр.
  • Аралас түрлері (спастикалық-атактикалық, спастикалық-гиперкинетикалық, атактикалық- гиперкинетикалық).

Балалардың церебралдық параличінің түрінің таралуы:

  • спастикалық тетраплегия — 2 %
  • спастикалық диплегия — 40 %
  • гемиплегиялық форма — 32 %
  • дискинетикалық форма — 10 %
  • атаксиялық форма — 15 %

БЦП клиникалық формалары ауырлығына байланысты

  • Жеңіл дәреже (61 %) – науқастар өздігінен жүреді, өзін-өзі күтеді, интеллект бұзылмаған, жұмыс істей алады.
  • Орташа ауырлықта (23 %) – науқастар балдақтың немесе басқа біреудің көмегімен жүреді, өздігінен киіне алмайды, интеллект бұзылған. Сөйлеудің, көру, есту дефектілері.
  • Ауыр дәреже (16 %) – төсек тартып жатады, интеллект, сөйлеу, көру, есту қатты бұзылған. Бекітілген контрактуралар және деформациялар

Негізгі клиникалық белгілері:

  • Бұлшық ет тонусының өзгеруі.
  • Қозғалыс бұзылыстары.
  • Статиканың және жүрістің бұзылуы.
  • Өз еркінен тыс қозғалыстар (Непроизвольные движения).
  • Рефлекстердің жоғарылауы және патологиялық рефлекстердің пайда болуы.
  • Контрактуралар және деформациялар.
  • Мишықтық зақымданулар.
  • Психиканың бұзылуы және бас-ми нервтерінің зақымдары.

Балалардағы церебералды параличтің диагностикалық өлшемі:

  • нəрестелер бірқатар рефлекстері регресінің кешігуі;
  • психологиялық - моторлық жəне сөйлеу дамуының кешігуі;
  • гиперкинездер, бұлшықет тонусының өзгеруі (гипо- немесе гипертония);
  • когнитивтік, қимыл-əрекеттік, ортопедтік аурулармен үйлескен неврологиялық статустағы ауытқулар;
  • танымдық бұзылыстар;
  • мишықтық синдром.

Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

Емдеу тактикасы: невролог, логопед, физиотерапевт, ортопед, психолог, емдік дене шынықтыру мамандар күшінің үйлесімлігін талап етеді, онтогенетикалық рефлекторлық жəне аналитикалық қағидаларда негізделген (Бобат, Войт, Кэбот, Фелпса, К.А. Семенова жəне т.б. əдістемелері) бұзылған функциялар дамуына бағытталған.
Емдеу ерте мерзімдерде басталуы қажет, комплексті және үздіксіз болуы қажет.

Медикаментоздық терапия.

  • Тыртықтық-жабысқақ процессті азайту үшін, интеллектті көтеру үшін - ЦЕРЕБРОЛИЗИН, ГАММАЛОН.
  • Нерв және бұлшық ет тіндерінде дистрофиялық процесстерді азайту үшін В тобының витаминдері, витамин Е, глютамин қышқылы қолданылады.
  • Бұлшық ет тонусын төмендету үшін кураретәрізді препараттар қолданылады: МЕЛЛИКТОН, МИДОКАЛЬМ, МЕФЕДОЛ, ДИПЛАЦИН.
  • Гиперкинездерде - МЕТАМИЗИЛ, РИДИНОЛ, ЦИКЛОДОЛ.

ЕДШ. 1 кезең  (2-жасқа дейінгі балаларда) ЕДШ пассивтік қозғалыстардан басталады, бұлшық еттер мен буындардың тіндерін созу арқылы, контрактураны жоюмен. Одан кейін белсенді қозғалыстарға көшеді. Жаңа туған нәрестелерде қол жеткізілген жағдайды гипстік шинамен немесе ортопедиялық тутормен бекітеді. ЕДШ күніне 3 рет 10 минуттан өткізеді.
Ересектеу балаларда жәй қозғалыстардан бастайды, біртіндеп қиындатады. ЕДШ бір жаттығуы жылы ваннада өткізіледі. Жаттығулар 30-40 минуттан күніне 3 - 4 рет өткізіледі.

2 кезең. 2 жастан үлкен балаларға. Жүруге үйрету келесі кезекпен жүргізіледі:

  1. Төсекте жатып жүруді имитация жасайтын пассивтік және активтік қозғалыстар.
  2. Екі аяғына тұру.
  3. Орнында жүру.
  4. Басқалардың көмегімен жүру.
  5. Арбамен жүру
  6. Манежде жүру.
  7. Балдақтардың көмегімен жүру.
  8. Таяқпен жүру.
  9. Іздік жолмен жүру.
  10. Сатымен жүру.
  11. Өздігінен жүру (Самостоятельная ходьба).

Массаж – жазғыш бұлшық еттердің, абдукторлардың, супинаторлардың массажы

Физиоем

  1. Электрожарықпен емдеу
  • диатермия.
  • ионогальванизация йодтық калиймен,
  • ионогальванизация  лидазамен, ронидазамен.
  • импульстік ток.
  1. Гидрокинезотерапия (хвойные, соленные,  морские ванны) 36-37С температурада жүргізіледі. Процедура ұзақтығы  10 - 15 мин, соның ішінде  2 -3 мин. тыныштық, 5-8 мин произвольные қозғалыс жасау, 2-3 мин қайтадан тыныштық.
    3. Балшықпен емдеу (Грязелечение ) (38-40 С температурада). Мектепке дейінгі жастағы балаларға 5-8 мин, мектеп жасындағы балаларға 10-15 мин

Ортопедиялық ем физиоемнен кейін контрактуралар профилактикасы үшін 1-ші күннен бастап жүргізіледі. Фиксирленбеген контрактураларда - этапты гипстеу.  Көп мөлшерде спазм болса бір реттік контрактураларды жою - в/і листенон енгізу ИВЛ арқылы.

Бобат әдісі (нейрофизиотерапия). Массаж және емдік дене шынықтыру кіретін емнің арнайы әдісі. Ол бұлшық еттің спастикасымен күресу және балаға тепе – теңдік сақтауды үйрету үшін жасалады. Жаттығуларға созылулар, буындар жұмысын жақсарту, баланың белсенді қозғалыстарын жасауға үйрету кіреді. Алдымен созылу, сосын тербелу, кейін еңбектеуге үйрету.

Войт терапиясы (рефлексолокомоция). Нейрорефлекторлы әдістер көмегімен  дененің  тепе – теңдікті сақтау мақсатында  және дененің кеңістікте дұрыс қозғалуы үшін жасалады.  Бұл әдісті емшек жасында  қолдануды бастаған абзал.

Ортопедиялық невмокомбинизон – буындарды бекітіп, бұлшық еттерді созып, сырттай бұлшық еттерді қатайтып миға дұрыс, өзгертілген сигнал баруға мүмкіндік береді.

Хирургиялық ем.

Оперативті ем ерте мерзімде(2-3жасы) фиксирленген контрактуралар мен деформациялар кезінде қолданылады.

Перифериялық нервтерге операция. Бұл операция түрі аяқ деформациясына байланысты жүргізіледі.
Бекітуші нерв резекциясы жамбасішілік және жамбас сырты кірумен жүргізіледі. Айқын контрактуралар кезінде операциядан кейін ішкі фиксатор көмегімен (гипсті таңғыш немесе ортез   ) санды әкетілген жағдайда фиксациялайды.

Штоффель операциясы – тізе буынындағы бүккіш контрактуралар кезінде қолданылады. Бұл операцияда спастикалық жиырылған бұлшықеттерге (икроножный) баратын асықты жілік және шонданай нервтерінің тармақтарын кесу жүргізіледі.

Санның бүккіш-әкелуші контрактуралары кезінде қолданылады. Бұл операцияда әкелуші және бүккіш бұлшықеттер тармақтары кесіледі.

Эггерс операциясы – санның екібасты бұлшықетінің сіңірлерін транспозициялау. Табанның айқын бүгілуі кезінде( конская стопа) ахилл сіңірін кесу жүргізіледі.

Сүйектер мен буындарға операция. Жұмсақ тіндерге жүргізілетін операциялармен қатар жасалады. Негізгі мақсаты – буындардың қозғалысын шектеу үшін –артродез және әкелуші - ротационды деформацияларды жою үшін коррекциялаушы остеотомия.

Тренажермен емдеу

 "Мэри Кэй (Қазақстан)" компаниясының қайырымдылық қолдауымен Қазақстанда алғаш рет Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығында балалардың церебральды сал ауруымен ауыратын сәбилердің қимыл-қозғалысын сауықтыруға арналған бірегей Гросс тренажеры орнатылды. Тренажерді орнатып, қазақстандық әріптестеріне тәжірибе беру үшін Алматыға тренажердің атақты авторы Юхан Артурович Гросс келді. Он жылдан астам уақыт бойы мүгедек балаларды сауықтыру үшін сәтті пайдаланылып келе жатқан Гросс тренажеры қондырғысының бірегейлігі мен жаңалығы - оның тірек-қимыл аппаратының қызметі ауыр бұзылған аурудың өзін сауықтыру кезінде денені тігінен қоюмен қамтамасыз ете алатындығы. Гросс тренажеры моториканы және тірелу қабілетін дамытуға, сондай-ақ буындардың қозғалмалығын және пациенттердің бұлшық еттерінің жұмысын ынталандыруға бағытталған жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді. Осы әдістемені қолданғаннан кейін 90% жағдайда бұрын қимылдамаған балалардың өз бетімен қимылдау белсенділігі артады, балалардың 20%-ы жүруді үйренді; 80%-ы - еңбектей, орнынан тұра, жүруге талпына бастады; 85%-ында қимыл координациясы жақсарды; 70%-ының жалпы психикалық жағдайы жақсарды; 50% жағдайда эмоциялық қарым-қатынас және сөйлеу белсенділігі байқалды. Баспасөз мәжілісі барысында журналистер үшін Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығының емдік дене шынықтыру бөліміне экскурсия ұйымдастырылды және бірегей Гросс тренажерының қалай жұмыс істейтіні көрсетілді.

Ат мінгізу

Қазақстанда салт атқа мінгізіп, ем жүргізу 90-шы жылдардың басында пайда болды. Бұл Қазақстандағы сырқат адамдарды емдеу мен оңалту үшін көмекші құрал – зоотерапияны дамытуға үлес қосады. Алайда Людмила Дробышева иппотерапия елде көне заманнан бері қолданылып келген дейді. Маманның айтуынша, салт ат пен адамның қадамдары ұқсас, сондықтан да ол емге үлкен ықпал етеді. Дегенмен оның ең басты жетістігі - жағымды эмоция беретіні дейді маман.

Музыкатерапевт

Ал енді бұл өзі халықтық ем-дом жасау ісінде адамзат игілігіне жарап келе жатқан қолданыста бар дүние екені бесенеден белгілі. Тіпті, тарихтың қатпар-қатпар қойнауына көз жүгіртсек, ежелгі грек философы Пифагор музыканың адам ағзасына, көңіл-күйіне қалай әсер ететіні туралы ғылыми анықтама берген. Сондай-ақ, ертедегі Қытай, Үнді елінің дәрігерлері мен емшілері, философтар мен музыканттары музыканы сырқатты емдеуге пайдаланғаны белгілі. Сол сияқты қазақтың көнеден келе жатқан ауыз әдебиеті жырлары мен аңыз-әфсаналарында да сиқырлы қобыз сарыны, күмбірлеген домбыраның және сызыла шыққан сыбызғы үнінен шығатын музыкалық туындылардың адам организміне әсер етіп, жалпы психологиялық емдік сипатта шипалық қасиеттері болғандығын жоққа шығара алмаймыз. Ендеше, «музыкатерапевт» деген терминдік атау әр кезеңдерде әрқалай үлгіде айтылып келгенімен, жалпы адамзат баласының тұрмыс-тіршілігінде ажырамас құндылықтарға айналғалы қай заман.

Инемен емдеу

Бүгінде елімізде қытай медицинасы дамып келеді. Дәстүрлі ем-домнан бөлек, әртүрлі сырқат түрлерін инемен емдеу – көптеген дертке дауа. Жарқын Есберұлы – емдеудің осы әдісі арқылы талай жанның тәнін емдеп жазған азамат.

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

 

1. С. Жұманова. Спорттық морфология негізіндегі тәнтану. – Алматы: Рес. Бас. Каб., 1994.
2. Г. Икіманова. Саулық пен сымбат. – Алматы: Қайнар, 1991.
3.  Б. Төтенаев. Дене тәрбиесі. – Алматы: Мектеп, 1988.
4.  Төтенайдың Базарбегі. Спорт атауларының орысша-қазақша сөздігі. – Алматы: Ана тілі, 1994.
5. Бутин И.М. Лыжный спорт. – Москва: Академия, 2002.
6. Е. Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Рауан, 1991.
7. Г. Иванов, А. Қарақов. Дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан, 1991. ,
8. Е. Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы. – Алматы: Санат, 2000
9.  Демьяненко Ю.К. Физическая подготовка. – Москва: Военное издательство, 1987.

 

ЖОСПАР

І.КІРІСПЕ

  1. Балалар церебралды салдануы туралы

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

  1. Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:
  2. Негізгі клиникалық белгілері:

3. Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

ІІІ. Пайдаланылған әдебиеттер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

Балалар церебралды салдануы (БЦС) құрсақта даму кезінде, туу кезінде және туған сәтте байқалатын бас ми ауруы. Бұл ауру көп жылдар ағымында, көбінесе бүкіл өмір бойында жалғасады. Балалар церебралды салдануы әртүрлі экономикалық зияндықтардан, эмбрион тұқымға немесе жаңа туған нәрестеге әсер етуінен пайда болады. Қимыл-қозғалыс бұзылулары салдану, парез, еріксіз қимылдар, атаксия т.б.; сөйлеу қабілеті мен психикалық бұзылулары БЦС клиникалық суреттемесіне жатады. БЦС-ның клиникалық көрсетілімдері полиморфты, олар мидың патологиялық даму кезендегі өзгерістеріне байланысты.

Сал ауруы, паралич (грек. paralіgsіs — әлсіреу) — орталық не шеткі жүйке жүйесі қозғалыс орталығының зақымдануынан қимыл, қозғалыс органдары қызметінің толықтай жойылуы. Ал парез (грек. paresіs — әлсіреу) кезінде органдардың қимыл-қозғалысы толықтай жойылмайды, сондықтан бұл жағдайды жартылай салдану деп атайды. Толықтай және жартылай салдану организмде  қан айналымының бұзылуынан, ми мен жұлынның қабынуынан не жарақатынан болса, оны орталық салдану; шеткі жүйке жүйесінің немесе жұлынның және шоғырланған жүйке талшықтарының (мойын, иық, бел-омыртқа, сегізкөз) қабынуынан, жарақатынан, улануынан болса, оны перифериялық салдану деп атайды. Бұл кезде бұлшық ет босаңсып, әлсізденеді, салданған қол-аяқты қозғалысқа келтіру мүмкін болмай қалады. Егер мұндай салдану сәбилік кезеңнен басталса (қ. Полиомиелит), онда баланың қолы не аяғы өспей қалуы мүмкін. Бас сүйек-ми жүйкелерінің зақымдануынан (қабыну, жарақаттану, миға қан құйылу) бет, тіл, өңеш, көмей бұлшық еттері С7 f-yf шалдығады. Қорқудан, шаршаудан пайда болған cал ауруынан науқас тез айығады. Егер жүйке тіндерінің өзгеруінен болса, ондай сырқаттан сауығу ұзаққа созылады. Ем невропатолог-дәрігердің бақылауымен сал ауруының түріне қарай қолданылады. Емі: электртерапия, психотерапия, емдік гимнастика, жылы ванна, массаж. 

 

Емдік жаттығудың негізгі мақсаты:

  1. Аурудың жалпы жай-күйін, ой-өрісін өсіру;
  2. Жүрек-қантамыр, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің қызметін арттыру;
  3. Буындардың қимыл-қозғалысын арттырып, қатып қалуына жол бермеу. Зақымданған жердің бұлшықетін жетілдіру;
  4. Зат алмасуын арттырып, жара болған, ойық болған жерлерді тез жетілдіру;
  5. Компенсациялық әрекетті (орнына қолдану) кеңінен пайдалану;
  6. Науқастың өзіне деген сенімділігін арттырып, жүруге ынталандыру және өздігінен қимылдауға дағдыландыру.

Балалардағы церебералды паралич

Балалардың церебралдық параличі– қозғалыс қызметі мен дене қалпының бұзылуы, ол статистикалық ақау мен жетілмеген мидың зақымдалуымен негізделген.

Жіктелуі:

Омырау жасындағы БЦП:

  1. Спастикалық түрлер- гемиплегия,  диплегия,  екі жақты гемиплегия.
  2. Дистониялық.
  3. Гипотониялық түрі.

К.А.Семенова сатысы бойынша (1973):

  1. Ерте саты (4 айға дейін).
  2. Бастапқы созылмалы-резидуалдық сатылар (5-6 айдан 3-4 жасқа дейін).
  3. Кеш резидуалды (3 жастан кейін).

Ересек жастағы БЦП:

  • Спастикалық түрлер- гемиплегия, диплегия, екі жақты гемиплегия.
  • Гиперкинетикалық түр.
  • Атактикалық түр.
  • Атоникалық-астатикалық түр.
  • Аралас түрлері (спастикалық-атактикалық, спастикалық-гиперкинетикалық, атактикалық- гиперкинетикалық).

Балалардың церебралдық параличінің түрінің таралуы:

  • спастикалық тетраплегия — 2 %
  • спастикалық диплегия — 40 %
  • гемиплегиялық форма — 32 %
  • дискинетикалық форма — 10 %
  • атаксиялық форма — 15 %

БЦП клиникалық формалары ауырлығына байланысты

  • Жеңіл дәреже (61 %) – науқастар өздігінен жүреді, өзін-өзі күтеді, интеллект бұзылмаған, жұмыс істей алады.
  • Орташа ауырлықта (23 %) – науқастар балдақтың немесе басқа біреудің көмегімен жүреді, өздігінен киіне алмайды, интеллект бұзылған. Сөйлеудің, көру, есту дефектілері.
  • Ауыр дәреже (16 %) – төсек тартып жатады, интеллект, сөйлеу, көру, есту қатты бұзылған. Бекітілген контрактуралар және деформациялар

Негізгі клиникалық белгілері:

  • Бұлшық ет тонусының өзгеруі.
  • Қозғалыс бұзылыстары.
  • Статиканың және жүрістің бұзылуы.
  • Өз еркінен тыс қозғалыстар (Непроизвольные движения).
  • Рефлекстердің жоғарылауы және патологиялық рефлекстердің пайда болуы.
  • Контрактуралар және деформациялар.
  • Мишықтық зақымданулар.
  • Психиканың бұзылуы және бас-ми нервтерінің зақымдары.

Балалардағы церебералды параличтің диагностикалық өлшемі:

  • нəрестелер бірқатар рефлекстері регресінің кешігуі;
  • психологиялық - моторлық жəне сөйлеу дамуының кешігуі;
  • гиперкинездер, бұлшықет тонусының өзгеруі (гипо- немесе гипертония);
  • когнитивтік, қимыл-əрекеттік, ортопедтік аурулармен үйлескен неврологиялық статустағы ауытқулар;
  • танымдық бұзылыстар;
  • мишықтық синдром.

Балалар цереберальды параличін емдеу тәсілдері

Емдеу тактикасы: невролог, логопед, физиотерапевт, ортопед, психолог, емдік дене шынықтыру мамандар күшінің үйлесімлігін талап етеді, онтогенетикалық рефлекторлық жəне аналитикалық қағидаларда негізделген (Бобат, Войт, Кэбот, Фелпса, К.А. Семенова жəне т.б. əдістемелері) бұзылған функциялар дамуына бағытталған.
Емдеу ерте мерзімдерде басталуы қажет, комплексті және үздіксіз болуы қажет.

Медикаментоздық терапия.

  • Тыртықтық-жабысқақ процессті азайту үшін, интеллектті көтеру үшін - ЦЕРЕБРОЛИЗИН, ГАММАЛОН.
  • Нерв және бұлшық ет тіндерінде дистрофиялық процесстерді азайту үшін В тобының витаминдері, витамин Е, глютамин қышқылы қолданылады.
  • Бұлшық ет тонусын төмендету үшін кураретәрізді препараттар қолданылады: МЕЛЛИКТОН, МИДОКАЛЬМ, МЕФЕДОЛ, ДИПЛАЦИН.
  • Гиперкинездерде - МЕТАМИЗИЛ, РИДИНОЛ, ЦИКЛОДОЛ.

ЕДШ. 1 кезең  (2-жасқа дейінгі балаларда) ЕДШ пассивтік қозғалыстардан басталады, бұлшық еттер мен буындардың тіндерін созу арқылы, контрактураны жоюмен. Одан кейін белсенді қозғалыстарға көшеді. Жаңа туған нәрестелерде қол жеткізілген жағдайды гипстік шинамен немесе ортопедиялық тутормен бекітеді. ЕДШ күніне 3 рет 10 минуттан өткізеді.
Ересектеу балаларда жәй қозғалыстардан бастайды, біртіндеп қиындатады. ЕДШ бір жаттығуы жылы ваннада өткізіледі. Жаттығулар 30-40 минуттан күніне 3 - 4 рет өткізіледі.

2 кезең. 2 жастан үлкен балаларға. Жүруге үйрету келесі кезекпен жүргізіледі:

  1. Төсекте жатып жүруді имитация жасайтын пассивтік және активтік қозғалыстар.
  2. Екі аяғына тұру.
  3. Орнында жүру.
  4. Басқалардың көмегімен жүру.
  5. Арбамен жүру
  6. Манежде жүру.
  7. Балдақтардың көмегімен жүру.
  8. Таяқпен жүру.
  9. Іздік жолмен жүру.
  10. Сатымен жүру.
  11. Өздігінен жүру (Самостоятельная ходьба).

Массаж – жазғыш бұлшық еттердің, абдукторлардың, супинаторлардың массажы

Физиоем

  1. Электрожарықпен емдеу
  • диатермия.
  • ионогальванизация йодтық калиймен,
  • ионогальванизация  лидазамен, ронидазамен.
  • импульстік ток.
  1. Гидрокинезотерапия (хвойные, соленные,  морские ванны) 36-37С температурада жүргізіледі. Процедура ұзақтығы  10 - 15 мин, соның ішінде  2 -3 мин. тыныштық, 5-8 мин произвольные қозғалыс жасау, 2-3 мин қайтадан тыныштық.
    3. Балшықпен емдеу (Грязелечение ) (38-40 С температурада). Мектепке дейінгі жастағы балаларға 5-8 мин, мектеп жасындағы балаларға 10-15 мин

Ортопедиялық ем физиоемнен кейін контрактуралар профилактикасы үшін 1-ші күннен бастап жүргізіледі. Фиксирленбеген контрактураларда - этапты гипстеу.  Көп мөлшерде спазм болса бір реттік контрактураларды жою - в/і листенон енгізу ИВЛ арқылы.

Бобат әдісі (нейрофизиотерапия). Массаж және емдік дене шынықтыру кіретін емнің арнайы әдісі. Ол бұлшық еттің спастикасымен күресу және балаға тепе – теңдік сақтауды үйрету үшін жасалады. Жаттығуларға созылулар, буындар жұмысын жақсарту, баланың белсенді қозғалыстарын жасауға үйрету кіреді. Алдымен созылу, сосын тербелу, кейін еңбектеуге үйрету.

Войт терапиясы (рефлексолокомоция). Нейрорефлекторлы әдістер көмегімен  дененің  тепе – теңдікті сақтау мақсатында  және дененің кеңістікте дұрыс қозғалуы үшін жасалады.  Бұл әдісті емшек жасында  қолдануды бастаған абзал.

Ортопедиялық невмокомбинизон – буындарды бекітіп, бұлшық еттерді созып, сырттай бұлшық еттерді қатайтып миға дұрыс, өзгертілген сигнал баруға мүмкіндік береді.

Хирургиялық ем.

Оперативті ем ерте мерзімде(2-3жасы) фиксирленген контрактуралар мен деформациялар кезінде қолданылады.

Перифериялық нервтерге операция. Бұл операция түрі аяқ деформациясына байланысты жүргізіледі.
Бекітуші нерв резекциясы жамбасішілік және жамбас сырты кірумен жүргізіледі. Айқын контрактуралар кезінде операциядан кейін ішкі фиксатор көмегімен (гипсті таңғыш немесе ортез   ) санды әкетілген жағдайда фиксациялайды.

Штоффель операциясы – тізе буынындағы бүккіш контрактуралар кезінде қолданылады. Бұл операцияда спастикалық жиырылған бұлшықеттерге (икроножный) баратын асықты жілік және шонданай нервтерінің тармақтарын кесу жүргізіледі.

Санның бүккіш-әкелуші контрактуралары кезінде қолданылады. Бұл операцияда әкелуші және бүккіш бұлшықеттер тармақтары кесіледі.

Эггерс операциясы – санның екібасты бұлшықетінің сіңірлерін транспозициялау. Табанның айқын бүгілуі кезінде( конская стопа) ахилл сіңірін кесу жүргізіледі.

Сүйектер мен буындарға операция. Жұмсақ тіндерге жүргізілетін операциялармен қатар жасалады. Негізгі мақсаты – буындардың қозғалысын шектеу үшін –артродез және әкелуші - ротационды деформацияларды жою үшін коррекциялаушы остеотомия.

Тренажермен емдеу

 "Мэри Кэй (Қазақстан)" компаниясының қайырымдылық қолдауымен Қазақстанда алғаш рет Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығында балалардың церебральды сал ауруымен ауыратын сәбилердің қимыл-қозғалысын сауықтыруға арналған бірегей Гросс тренажеры орнатылды. Тренажерді орнатып, қазақстандық әріптестеріне тәжірибе беру үшін Алматыға тренажердің атақты авторы Юхан Артурович Гросс келді. Он жылдан астам уақыт бойы мүгедек балаларды сауықтыру үшін сәтті пайдаланылып келе жатқан Гросс тренажеры қондырғысының бірегейлігі мен жаңалығы - оның тірек-қимыл аппаратының қызметі ауыр бұзылған аурудың өзін сауықтыру кезінде денені тігінен қоюмен қамтамасыз ете алатындығы. Гросс тренажеры моториканы және тірелу қабілетін дамытуға, сондай-ақ буындардың қозғалмалығын және пациенттердің бұлшық еттерінің жұмысын ынталандыруға бағытталған жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді. Осы әдістемені қолданғаннан кейін 90% жағдайда бұрын қимылдамаған балалардың өз бетімен қимылдау белсенділігі артады, балалардың 20%-ы жүруді үйренді; 80%-ы - еңбектей, орнынан тұра, жүруге талпына бастады; 85%-ында қимыл координациясы жақсарды; 70%-ының жалпы психикалық жағдайы жақсарды; 50% жағдайда эмоциялық қарым-қатынас және сөйлеу белсенділігі байқалды. Баспасөз мәжілісі барысында журналистер үшін Республикалық "Балбұлақ" балаларды сауықтыру орталығының емдік дене шынықтыру бөліміне экскурсия ұйымдастырылды және бірегей Гросс тренажерының қалай жұмыс істейтіні көрсетілді.

Ат мінгізу

Қазақстанда салт атқа мінгізіп, ем жүргізу 90-шы жылдардың басында пайда болды. Бұл Қазақстандағы сырқат адамдарды емдеу мен оңалту үшін көмекші құрал – зоотерапияны дамытуға үлес қосады. Алайда Людмила Дробышева иппотерапия елде көне заманнан бері қолданылып келген дейді. Маманның айтуынша, салт ат пен адамның қадамдары ұқсас, сондықтан да ол емге үлкен ықпал етеді. Дегенмен оның ең басты жетістігі - жағымды эмоция беретіні дейді маман.

Музыкатерапевт

Ал енді бұл өзі халықтық ем-дом жасау ісінде адамзат игілігіне жарап келе жатқан қолданыста бар дүние екені бесенеден белгілі. Тіпті, тарихтың қатпар-қатпар қойнауына көз жүгіртсек, ежелгі грек философы Пифагор музыканың адам ағзасына, көңіл-күйіне қалай әсер ететіні туралы ғылыми анықтама берген. Сондай-ақ, ертедегі Қытай, Үнді елінің дәрігерлері мен емшілері, философтар мен музыканттары музыканы сырқатты емдеуге пайдаланғаны белгілі. Сол сияқты қазақтың көнеден келе жатқан ауыз әдебиеті жырлары мен аңыз-әфсаналарында да сиқырлы қобыз сарыны, күмбірлеген домбыраның және сызыла шыққан сыбызғы үнінен шығатын музыкалық туындылардың адам организміне әсер етіп, жалпы психологиялық емдік сипатта шипалық қасиеттері болғандығын жоққа шығара алмаймыз. Ендеше, «музыкатерапевт» деген терминдік атау әр кезеңдерде әрқалай үлгіде айтылып келгенімен, жалпы адамзат баласының тұрмыс-тіршілігінде ажырамас құндылықтарға айналғалы қай заман.

Инемен емдеу

Бүгінде елімізде қытай медицинасы дамып келеді. Дәстүрлі ем-домнан бөлек, әртүрлі сырқат түрлерін инемен емдеу – көптеген дертке дауа. Жарқын Есберұлы – емдеудің осы әдісі арқылы талай жанның тәнін емдеп жазған азамат.

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

 

1. С. Жұманова. Спорттық морфология негізіндегі тәнтану. – Алматы: Рес. Бас. Каб., 1994.
2. Г. Икіманова. Саулық пен сымбат. – Алматы: Қайнар, 1991.
3.  Б. Төтенаев. Дене тәрбиесі. – Алматы: Мектеп, 1988.
4.  Төтенайдың Базарбегі. Спорт атауларының орысша-қазақша сөздігі. – Алматы: Ана тілі, 1994.
5. Бутин И.М. Лыжный спорт. – Москва: Академия, 2002.
6. Е. Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Рауан, 1991.
7. Г. Иванов, А. Қарақов. Дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан, 1991. ,
8. Е. Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы. – Алматы: Санат, 2000
9.  Демьяненко Ю.К. Физическая подготовка. – Москва: Военное издательство, 1987.

 ммм

0 пікірлер

Пікір қалдыру

Есім:*
E-Mail:
  • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
    heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
    winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
    worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
    expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
    disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
    joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
    sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
    neutral_faceno_mouthinnocent
Кодты еңгізіңіз: *
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив