7.4 B Геологиялық химиялық қосылыстар

7.4 B Геологиялық химиялық қосылыстар

Күні:                    

Пәндері    Химия, физика (кіріктірілген сабақ)

 Мұғалімдер: Кошкимбаева Жанар Сыихынбаевна

                          Мусабекова Рабига Исматовна

Сынып: 7

Сабаққа қатысқандар:                                   Сабаққа қатыспағандар:

Сабақ тақырыбы:  

Металдарды алу 

 

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

 

7.4.2.3 . Металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау;

 

Сабақ мақсаттары

 

 

ü  Малахиттен мыс алу үдерісін бақылап, сөзбен химиялық теңдеуін құрастыру.

ü  Кен орындарынан   металдарды алуды анықтау, Қазақстан географиялық картасын қолдану.

ü  Кеннен металл алу үдерісінің сатыларын құрастыру.

Бағалау критерийлері

 

      -   Кеннен металдарды алу процесін сипаттайды.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар орындай алады:

кеннің негізгі құрамы  металдар мен олардың қосылыстарынан тұратындығын түсіну

Оқушылар орындай алады:

Химиялық қосылыстарды атау кезінде арнайы лексиканы дұрыс қолданып айту мен жазу

Пәнге қатысты лексика және терминология

  малахит, әк, шикі мұнай, табиғи газ, мұнай, бензин, дизель (жанғыш отын), керосин, ауыр мұнай, жер қыртысы

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

 Табиғи газ … орналасқан/… туындайды

Шикі мұнай/әк (және т.б.)коммерциялық құндылыққа ие, себебі…

Неге малахит/керосинбағалы болып табылады?

Құндылықтарды дарыту

Өзгелердің мәденинетіне және көзқарастарына құрметпен қарау, топпен жұмыс жасауды, жауапкершілікті сезіну, достық қарым-қатынасты нығайту, коммуникативті дағдылар, өмір бойы оқу. Металдарды алу жолдарын білу – еліміздің экономикамыздың дамуына үлес қосу.

Пәнаралық байланыс

Жаратылыстану. Табиғат байлықтары. География.  Қазақстанның   пайдалы қазбалары.

Алдыңғы білім

Оқушылар тау жыныстарының әр түрінің сипаттамаларын түсінулері, геологиялық уақыт бойынша  қарапайым реттіліктерді байқау үшін жер қыртыстары үлгілерін зерттеулері, минералдар қалай пайда болатындығын, мұнай және газ қалай алынатындығын түсінулері керек (7.3A-бөлімі).

Сабақ кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Басталуы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Оқушылардың назарын шоғырландыру.

«Мен саған тілеймін...» тренингі

«Кiм жылдам?»   стратегиясы арқылы оқушылардың өткен тақырыптар бойынша білімдерін тексеру.

Мұғалім оқушыларды дұрыс жауапқа бағыттау.

 Топқа бөлу - Мозаика арқылы.

Бейне көрініс көрсету арқылы сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын оқушылармен бірге анықтау.

 Бейнекөрініс  1

Металдарды алу

Бейнекөрініс  2

Металдарды алу

Қиынды пластиктер

Бейнекөрініс  1

Металдарды алу /1/ http://bilimland.kz

Бейнекөрініс  2

Металдарды алу /2/

http://bilimland.kz

 

Сабақтың басы

 

 

 

1- тапсырма

Металдарды алу тұсау кесері – Кен орындарынан металдарды алу. Оқушылар сайтпен жұмыс жасайды.

Оқушылар жеке кесте толтырады. Кестеден металдың табиғаттағы таралуына  байланысты таза күйінде және қосылыс күйінде кездесетін металдардың кенін жазу. Қосымша 1

Таза күйінде кездесетін металдар

Металл кендері

 (қосылыс түрінде кездесетін металдар)

 

 

 

 

Оқушылар жұпта кестені алмастырып, бірін-бірі бағалайды. Мұғалім кері байланыс береді, қажет болғанда түзетеді.

Қосымша 1

 

Сайттар:

http://www.alnam.ru/   book_chem.php?id=194

http://www.bbc.co.uk /schools/ks3bitesize/ science/environment_ earth_ universe/rock_cycle/revise1. shtml

http://rushim.ru/books/ geochemie/opredelitel-mineralov.djv

Сабақтың ортасы

 

2- тапсырма

Зертханалық жұмыс Малахиттен мыс алу.

 Жұмыстың барысы:

§  Суреттегідей прибор жинаңыз;

§  Сынауыққа үгітілген малахитті салыңыз;

§  Оны спиртшам көмегімен қыздырыңыз;

§  Сутек алу үшін түтікті сынауыққа 1-2 мырыш түйіршігін салып, үстіне 3-4мл сұйылтылған тұз қышқылын құйыңыз;

§  Бөлінген сутек газын мыс тотығы бар сынауыққа бағыттаңыз;

§  Мыс тотығын мысқа дейін тотықсыздандыру процесін байқаңыз;

§  Жүргізілген реакция теңдеуін сөзбен жазыңыз.

2 оқушыға

Малахит – 5 г

0,5М тұз қышқылы – 10 мл

Мырыш түйірі– 3 г 

тұрғы – 1 шт

Спирт шам -1 шт

сынауықтар – 2 шт

Газ жүретінтүтікше – 1 шт

табақша – 1шт

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

§  Жұмыстың қорытындысын бейнелеу үшін кесте құрып, оны    толтырыңыз.

Мұғалімнің түсіндіруі мен сәйкес реакция теңдеулерін жазып көрсетуі арқылы жүргізіледі. Осыған сәйкес оқушылар жұмыс есебін жазады. Көрсетілім барысында мұғалім өндірісте кендерден металл алу процесін толығымен түсіндіреді.

 

Сабақты қорытындылау. Сабақ мақсаттарына оралу. Қосымша 2.  Зертханалық жұыс тапсырмасы бойынша

Сатылары

Реагенттер

Реакция жүру шарттары

Бақылаулар

Өнімдер

1

Күйдіру

 

 

 

 

2

 

Тотықсыздану

 

 

 

 

 

 

Бағалау критерийлері

Дескриптор

Металдардың кендерден тотықсыздану процесін түсіндіру

 

1.Нұсқаулықпен жұмыс жасайды.

2.Қауіпсіздік  ережесін сақтайды.

3.Тәжірибе арқылы   малахиттен мыс алу реакция  нәтижесін сипаттайды.

4.Реакция теңдеуін сөзбен жаза алады.

 

Өзін-өзін тексеру. Оқушылар  тақтадағы жазылған дұрыс нұсқамен жауаптарын тексеру арқылы өзін-өзі бағалайды.

 

3- тапсырма

География пәніне шегініс. Металдардың таралуы алынуы – карта бойынша

Топтық жұмыс«Ой қозғау стратегиясы »топтарға өндірістік жолмен метал өндірудің кезеңдерін әрбір топқа беріледі. Сонымен қатар топқа қысқаша өндірісте алынуын сипаттайтын мәлімет беріледі. Оқушылар топта мәтінді қысқаша хабарлама ретінде, өз ойларын  постер түрінде    таныстырады металдардың таралуы алынуы – карта бойынша жұмыс жасайды.

     (Ұсынылған сайттардан іздестіреді)

     Мұғалім жаңа тақырыптар бойынша слайдтар көрсетіп, толықтырады.

Мәтін

Кен орындарынан   металдарды алу

            Жер бетіндегі металдардан тұратын алуан түрлі кендер бар. Әрине, табиғаттта металдар саф, яғни бос күйінде де кездеседі. Мысалы,  жез,  алтын, сынап, платнина т.б.

             Археологтар мен тарихшылардың зерттеулері жер бетіндегі өркениетте адамзат ең алғаш танысқанын растайды. Сондықтан адамдар ең алғаш осы металдарды өңдеуді үйренді. Тіпті ғасырлардың «алтын», «мыс», «қола», «темір» деп аталғанын естеріңе түсіріңдер. Б.з.д 3000-4000 жыл бұрын алтын, күміс, мыс, сурьма металлургиясы дамығаны белгілі. Темірден жасалған ежелгі бұйымдар б.з.д. 1300 жыл бұрын қолданылған және олар алтыннан бірнеше есе қымбат болған. Тутанхамон перғауынынның табытынан(б.з.д. XIV ғасыр) темірден жасалған бірнеше бұйым: кішкене кескіш, жасықша, тұмар және қылыш табылған. Металдар бізді қоршаған табиғаттың құрамбөліктері жердің пайда болғанына қанша болса, металдарға да сонша жыл болған. Жер қыртысы мысалға мынадай металдардан тұрады

 

 

Алюминий(Боксит), Калий(Сильвинит), Темір(Темір рудасы) т.б.

         Көптеген металдар миналдар мен кендердің құрамында кездеседі. Мысалы, алюминий және темір оксидтерінде(Al2O3, Fe2O3 және т.б.) құрамында, ал натрий және калий (NaCl, K2CO3 және т.б.) тұздардың құрамында кездеседі.

         Металдар минерал күйінде ғана емес,таза күйінде де қолданылады. Металдарды кеннен қалай өндіреді?

         Металдарды алудың мынадай күрделі технологиялық процестері белгілі.

1. Кенді өндіру.

2. Кенді ұсақтау, қыздыру жіне басқа да күрделі химиялық процестер(өртеу, айыру, электр тоғымен әсер ету және т.б.) жүргізу. Мысалы, алюминий өндіру үшін оның оксиді арқылы электр тоғын өткізеді.

3. Белгілі уақыттан кейін балқытылған алюминийді арнайы қалыптарға құяды. Бұл металдан бұйымдар осылай жасалынады.

     Адамзат таза металдарды(мыс, алюминий, алтын, титан, күміс және т.б.) ғана қолданып қоймайды, сондай-ақ металдардың құймаларын қолданады. Олардың ең маңыздылары болат, шойын, қола және т.б.

      Біздің елімізде химиялық заттарды өндіруде металлургия өндірісі 5ші орын алады. Республикамызда     Павлодар, Жезқазған, Балқашта металдар және олардың құймаларын өндіретін көптеген зауыттар салынады.

 

Металдық кендер

      Қазіргі кезде руда кен орындарынан өнеркәсіпте пайдаланылатын 70-тен аса металл ажыратылып алынады. Металдың өнеркәсіптік жіктемесі әр түрлі және көп, бірақ олар әр түрлі принциптерге қолдану бағыттары мен өнеркәсіптік салаларына, физикалық және химиялық қасиеттеріне н-се кен орындарының таралу дәрежесіне  көп жағдайда шартты .

 

  Темір құймалары : шойын,болат, ферроқұймалар

Түсті екіге бөлінеді: асыл ( алтын,платина,күміс ) және сирек

( қиын балқитын – вольфрам,молибден,ванадий; жеңіл – берилий,алюминий,рубидий; шашыраңқы – мырыш,галий,селен,телур;

 сирек жер – итрий; радиоактивті ( радий,уран,технеций,актиний )

 

Дискриптор

-          Мәтінді түсініп қолдануы

-          Талдауға қатысуы

-          Сыни көзқарастың дамуы

-           

4- тапсырма

 «Ойлан, жұптас,бөліс» стратегияcы. Жұптық жұмыс

Оқушыларға кеннен металл алудың кезеңдері жазылған қима қағаздар  таратылады. Оқушылар әрбір сатысын өз ретімен орналастырып, дәптерлеріне кезеңдерін ретімен жазып алады.

Оқушылар жұпта бір-біріне, берілген қима қағаздағы тапсырмаларды оқиды. Қима қағазда тұжырымдар жазылады, ол тұжырымда бірнеше сөздер сызылған, сол сөздерді тастап оқу керек. Қарама-қарсы оқушы жоғалған сөзді табу керек

 

«Cөзді тап» әдісі  Оқушылар жеке жұмыс  ретінде түйінді сөздер жазылған қиындыларды алып түсіндіреді   

Оқушыларға дұрыс жауап жазылған кесте таратылып, жауаптарын тексереді.

Қосымша 3. Бірінші қатар

Тұжырымдар

 

1

Мысты алуда шикізат ретінде малахит қолданылады.

 

2

Лабораторияда мысты алудағы бірінші саты қыздыру деп аталады

 

3

Мыс (ІІ)оксидінен мыстың түзілуінің белгісі қара түстен қызыл түске өзгеруі

 

 

 

 

Екінші қатар

Тұжырымдар

 

1

Мысты мыс (ІІ) оксидін тотықсыздандыру арқылы алады.

 

2

Малахиттен мыс оксидін алудағы реакцияның шарты жоғарғы температура.

 

3

Мыс оксидінен мысты тотықсыздандыратын сутек газы.

 

 

Қосымша 3

 Қима қағаздар

 Сізге кеннен металл алудың жалпы схемасы көрсетілген. Ондағы әрбір процеске қысқаша сипаттама беріңіздер.

Сатылары/кезеңдері

Өндіру

Байыту

Қалпына келтіру/тотықсыздандыру

Тазарту

Илемдеу

 

 

 

 

 

 

Дұрыс жауабы:

 

Оқушылар слайттан шыққан дұрыс жауаптар арқылы өзін-өзі бағалайды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қосымша 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстанның физикалық географиялық картасымен жұмыс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сайттар:

http://www.alnam.ru/   book_chem.php?id=194

http://www.bbc.co.uk /schools/ks3bitesize/ science/environment_ earth_ universe/rock_cycle/revise1. shtml

http://rushim.ru/books/ geochemie/opredelitel-mineralov.djvu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Слайдтар

Тапсырма дайын жауабымен

Қима қағаздар

Қосымша 3

http://bilimland.kz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сабақтың

соңы

 

 

    5- тапсырма

 «Кластер» құру Кендерден металл алу жолдарына байланысты өз схемасын ұсынулары керек.

 

Тапсырма

Кендерден металл алуға байланысты өз схемаңызды құрастырыңыз.

Дескрипторлар:

-          Металдарды алу процесін сипаттайды  (Ж Т)

-          Кендерден металл алуға байланысты өз схемасын құрастырады                                                   (Ж Т)

Рефлексия «Аяқтал-маған сөй-лемдер» стратегия-сы  

 

Оқушылар сабақ соңында өз ойтолғаныстарын білдіру арқылы бүгінгі тақырып бойынша «Аяқталмаған сөйлемдер» бойынша рефлексия жасайды:

Бүгінгі сабақта мен: ................................................. үйрендім.

Бұған дейін мен: ...................................................... білуші едім.

Топпен жұмыс жасау кезінде: .....................................түсіндім.

Бүгінгі тақырып бойынша: .............................. түсініксіз болды

.

 

 

Саралау – Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз? 

Бағалау – Сіз оқушылар-дың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау


Саралау.

- Оқушылардың қажеттіліктеріне қарай тапсырма тәсілін қолданып  дербес қолдау көрсетілді.  Оқу материалдары мен ресурстары оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып іріктелді. Дереккөздер тәсілін қолданып кен орындарынан металдарды алу тапсырмасында сайттан электронды дереккөздерді пайдаланып жұмыс жасап  кестені толтырады.

Қарқын тәсілін қолданып кейбір оқушыларға кендерден металл алу жолдарына байланысты өз схемасын ұсынулары туралы нұсқау бере отырып, олардың əрқайсысының өздерінен не күтетіндігін түсінгендеріне көз жеткізу керек.

Бағалау тәсілін қолданып оқушыларды әр тапсырмадан кейін үнемі бағаланып отырады .

Оқытудың болжалды міндетіне қарай топ құруда джигсо   тəсілі қолданылады.

Кестемен  бірін-бірі бағалайды.

Дескриптор арқылы бағалайды.

Оқушылар слайттан шыққан дұрыс жауаптар арқылы өзін-өзі бағалайды.

Мұғалім кері байланыс береді.

 

 

 

.

Зертханалық тәжірибе жасалғанда қауіпсіздік ережесін білу талап  етіледі. Қышқылдар мен қызған құралдармен жұмыс істеуде сақтық талап етіледі.

 

Рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қол жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным жоспарлағандай  жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгізуім қажет және неліктен?

Берілген бөлімді өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз

 

 

 

 

0 пікірлер

Пікір қалдыру

Есім:*
E-Mail:
  • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
    heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
    winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
    worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
    expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
    disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
    joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
    sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
    neutral_faceno_mouthinnocent
Кодты еңгізіңіз: *
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив