Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

 Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

Кульчикова Алима Амандыковна

География пәнінің оқытушысы

Маңғыстау облысы Ақтау қаласы,Маңғыстау политехникалық колледжі

 

           Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында еліміздің білім жүйесі әлемдік деңгеймен үндеспей отырғандығына көңіл бөлініп, білім жүйеснің алдына биік міндеттер жүктейді. Оқушыға білім, білік дағдыларын беріп қана қоймай, ол тез өзгеріп тұратын нарық жағдайына бейімделе алатын, түрлі ақпараттарды өзі іздеп тауып, оны тиімді пайдалана алатындай етіп тәрбиелеу қазіргі заманның маңызды талабы.

         Қазіргі заман жаңа компьютерлік технологиялары гипертекстілік ортаға тәжірибе жүзінде кез – келген ақпараттарды (текст, бейне, екі-үшөлшемді графика, дыбыс, видео, анимация және т.б.) енгізуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар бұл ақпараттар көрсетілімі мен ұйымдастырылуына байланысты жүйені одан да жоғары деңгейге жеткізіп – гипермедиа немесе мультимедиа деп қарастыруға болады.

 Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

Кульчикова Алима Амандыковна

География пәнінің оқытушысы

Маңғыстау облысы Ақтау қаласы,Маңғыстау политехникалық колледжі

 

           Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында еліміздің білім жүйесі әлемдік деңгеймен үндеспей отырғандығына көңіл бөлініп, білім жүйеснің алдына биік міндеттер жүктейді. Оқушыға білім, білік дағдыларын беріп қана қоймай, ол тез өзгеріп тұратын нарық жағдайына бейімделе алатын, түрлі ақпараттарды өзі іздеп тауып, оны тиімді пайдалана алатындай етіп тәрбиелеу қазіргі заманның маңызды талабы.

         Қазіргі заман жаңа компьютерлік технологиялары гипертекстілік ортаға тәжірибе жүзінде кез – келген ақпараттарды (текст, бейне, екі-үшөлшемді графика, дыбыс, видео, анимация және т.б.) енгізуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар бұл ақпараттар көрсетілімі мен ұйымдастырылуына байланысты жүйені одан да жоғары деңгейге жеткізіп – гипермедиа немесе мультимедиа деп қарастыруға болады.

 Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

Кульчикова Алима Амандыковна

География пәнінің оқытушысы

Маңғыстау облысы Ақтау қаласы,Маңғыстау политехникалық колледжі

 

           Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында еліміздің білім жүйесі әлемдік деңгеймен үндеспей отырғандығына көңіл бөлініп, білім жүйеснің алдына биік міндеттер жүктейді. Оқушыға білім, білік дағдыларын беріп қана қоймай, ол тез өзгеріп тұратын нарық жағдайына бейімделе алатын, түрлі ақпараттарды өзі іздеп тауып, оны тиімді пайдалана алатындай етіп тәрбиелеу қазіргі заманның маңызды талабы.

         Қазіргі заман жаңа компьютерлік технологиялары гипертекстілік ортаға тәжірибе жүзінде кез – келген ақпараттарды (текст, бейне, екі-үшөлшемді графика, дыбыс, видео, анимация және т.б.) енгізуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар бұл ақпараттар көрсетілімі мен ұйымдастырылуына байланысты жүйені одан да жоғары деңгейге жеткізіп – гипермедиа немесе мультимедиа деп қарастыруға болады.

 Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

Кульчикова Алима Амандыковна

География пәнінің оқытушысы

Маңғыстау облысы Ақтау қаласы,Маңғыстау политехникалық колледжі

 

           Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында еліміздің білім жүйесі әлемдік деңгеймен үндеспей отырғандығына көңіл бөлініп, білім жүйеснің алдына биік міндеттер жүктейді. Оқушыға білім, білік дағдыларын беріп қана қоймай, ол тез өзгеріп тұратын нарық жағдайына бейімделе алатын, түрлі ақпараттарды өзі іздеп тауып, оны тиімді пайдалана алатындай етіп тәрбиелеу қазіргі заманның маңызды талабы.

         Қазіргі заман жаңа компьютерлік технологиялары гипертекстілік ортаға тәжірибе жүзінде кез – келген ақпараттарды (текст, бейне, екі-үшөлшемді графика, дыбыс, видео, анимация және т.б.) енгізуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар бұл ақпараттар көрсетілімі мен ұйымдастырылуына байланысты жүйені одан да жоғары деңгейге жеткізіп – гипермедиа немесе мультимедиа деп қарастыруға болады.

 Географияны оқытуда компьютерлік технология мен мултимедияны пайдалану мүмкіндіктері

Кульчикова Алима Амандыковна

География пәнінің оқытушысы

Маңғыстау облысы Ақтау қаласы,Маңғыстау политехникалық колледжі

 

           Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында еліміздің білім жүйесі әлемдік деңгеймен үндеспей отырғандығына көңіл бөлініп, білім жүйеснің алдына биік міндеттер жүктейді. Оқушыға білім, білік дағдыларын беріп қана қоймай, ол тез өзгеріп тұратын нарық жағдайына бейімделе алатын, түрлі ақпараттарды өзі іздеп тауып, оны тиімді пайдалана алатындай етіп тәрбиелеу қазіргі заманның маңызды талабы.

         Қазіргі заман жаңа компьютерлік технологиялары гипертекстілік ортаға тәжірибе жүзінде кез – келген ақпараттарды (текст, бейне, екі-үшөлшемді графика, дыбыс, видео, анимация және т.б.) енгізуге мүмкіндіктер береді, сонымен қатар бұл ақпараттар көрсетілімі мен ұйымдастырылуына байланысты жүйені одан да жоғары деңгейге жеткізіп – гипермедиа немесе мультимедиа деп қарастыруға болады.

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

  Бұл берілген сөздерге әртүрлі ақпарат көздерінде көптеген түсініктеме басқа да сөздер кездесіп жатады – біз бұл атаулардың барлығын синоним сөздер деп есептеп өзіміз мультимедиа сөзін қолданамыз.

         Мультимедиа түсінігі кең спектрдегі мәндерді қамтиды: бұл құрастыру  технологиясы ретінде, өнімнің өзі ретінде, аппараттық қамтама ретінде, және нәтижесінде, жаңа ақпарат түрі ретінде де қолданылады. Мультимедия түсінігінің пайда болуымен қарапайым әдістемелік көрсетілімдердің көрнекілігі және материал иллюстрациясының безендірілуі баюда.

         Мультимедиа әртүрлі программалық және техникалық құралдар негізінде құрылады, білім алушыға тиімді әсер етеді, ақпаратты өңдеу, елестету, сақтау және құрудың компьютерлік құралдар ретінде көрсетіледі, білім алушы бір мезетте оқырман, тыңдаушы, көрермен және қатысушы бола алады.

         Қазіргі заманғы жаңа аудиовизуальды (ыңғайлы навигация, иілгіш үлестік берілу, интерактивтілік) ақпараттарды өңдеудің әдістерін қолдану, әртүрлі рецепторлық айқын әрекеттердің бір мезетте қолданылуы білім алушының оқыту үрдісін интенсивтілігін көтеруге және оқыту ақпараттарын меңгеру тиімділігін арттыруға мүмкіндіктер береді.

         Мультимедиа білім алу үрдісін әртүрлі көрнекі ақпараттардың интеграциясының көмегімен ғана тиімді арттыруды қамтамасыздандырып қана қоймай, сонымен қатар айта кететін ең маңызды артықшылықтарының бірі ол басқа сызықты ақпараттарды беру құралдары  - интерактивтілігі болып табылады.[13]

         Интерактивтілік пайдаланушы талаптарына сәйкес ақпараттардың көрсетілімін басқаруға, материалдардың берілу қарқынын және жағдайларға байланысты қайталау санын жүйелендіруге мүмкіндік береді. Мультимедиялық иллюстрацияны қолданып жасалған әрбір дәріс – білім алушының оқыту материалдарымен танысу деңгейін, факультет және мамандық бойынша спецификасын, және оқытушылардың білім беруінің жеке стиліне байланысты тиімді стратегияларды таңдауға арналған факторларға сүйене алады.

         Мультимедиялық оқулықтардың интерактивтілігі мен иілгіштігі материалды өз бетінше оқып үйрену және ұйымдастыруға өз себебін тигізеді, ол білім алушының оқу топтарында бірігіп жұмыстар ұйымдастыруды, мультимедиялық программа мүмкіндіктеріндегі интерактивтілікті қолдануды, білім алушы өз бетінше оқу үрдісін тізбектей ұйымдастыруды, яғни білім алу үрдісін толығымен жекелей таратуға және т.б. мүмкіндіктер береді. Мультимедияны қолдана отырып білім алуды жекелендіру шығармашылық, өзбетіншілік, белсенділік принциптерін таратуға өз әсерін тигізеді.

Өзінің артықшылықтарына (көрнекілік, қолжетімділік, қолданудағы иілгіштік, интерактивтілік  және т.б.)  қарамастан білім алудағы мультимедиа бірқатар спецификалық аспектілерге сүйене отырып қолданылуы керек.

  1. Мультимедиялық оқулық құрастыру арнайы анықталған білімді талап етеді. Оқытушы негізгі компьютерлік технологияларды меңгерген болуы қажет, әсіресе мультимедиялық қосымшаларда (дыбыс, видео, анимация және т.б.) жұмыс жасауды білу керек.
  2. Үлкен көлемдегі ақпараттар және материалдарды берудің артық құрылымдық әдістері көңіл бөлуді бұзады, нәтижесінде оқыту материалдарын толығымен меңгеру қызметі бұзылады.
  3. Мультимедиялық оқыту білім алудың дидактикалық принциптарына және ақпараттарды қабылдаудың психологиялық заңдылықтарына негізделіп жасалуы қажет. Мультимедиа бұл панацея емес, ол тек басқа құралдармен бірге білім беретін құрал.

4.Толық кері байланыстың болмауы. Мультимедиялық программалардың интерактивтілік деңгейі адамдар арасындағы қарым – қатынас деңгейіндегідей емес, сондықтан оқытушының мұндай оқыту құралдарымен жұмыс жасау кезіндегі ролі маңызды.

  1. Программалық және аппараттық қамтама дұрыс орнатылған болуы қажет. Мультимедиялық қосымшалардың офистік программаларға қарағанда жүйелік талаптары жоғары. Интернетке қатынаудың төменгі жылдамдығы ақпараттарды көшірудегі қиындықтарды туындатады. Бұның барлығы оқу үрдісіндегі тиімділікті азайтады.[14]

Білім беруде мультимедиялық құралдарды қолдану және өңдеумен байланысты қиындықтарға қарамастан, олар мектеп және жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылуда. Қазіргі кезде кішігірім дайындығы бар пайдаланушы мультимедиялық құрал жасауға, ал қазіргі заман жаңа білім беру орындарының техникалық жабдықталуы оны кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді.

        Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке жұмыс.

Ұйымдастыру.

Тірек білімдерін өзекті ету.     

  1. Табиғат зонасы дегеніміз не ?
  2. Ол қандай компоненттерден тұрады?
  3. Еуразия материгінде табиғат зоналары қай бағытта ауысады?
  4. Неліктен барлық табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай ауысады?
  5. Мысалы, жылу мен ылғалды көп алатын жерлерде қандай табиғат зоналары қалыптасады?
  6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін аймақтарда қандай зона қалыптасады?
  7. Неге зонаның атын өсімдікке байланысты атайды? Мысалы: Орманды дала?
  8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
  9. Еуразия материгінде кездесетін табиғат зоналары Солтүстік Америка материгінде кездеседі деп ойлайсыңдар ма? Неге?

Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.

Сабақтың мақсатын оқушылар қояды:

  1. Солтүстік Америкада қандай зоналар бар? олар қалай таралған? ауысу себебін түсінуіміз керек.
  2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, зонаның топырағы, климаты туралы және олардың өзара байланысы туралы түсіну.
  3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.

Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ?

Оқушылар міндеттерді атайды.

  1. Материал мазмұнында бағдарлау.
  2. Негізгісін ашу.
  3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды қолдана білу.
  4. Себеп – салдарын анықтау.
  5. Табиғат құбылыстарына қысқаша сипаттама беру.

Визуалдық дәріс.

Оқушылар дәрісті тыңдап отырып ватманға Солтүстік Америка табиғат зоналарының шекарасын түсіреді.

Мұғалім.Осы лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік бұрышпен түседі? Қай жерде өте көлбеу түседі?

     Мазұнды ашу кезеңі.

     Меридиан.

Бірінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықта: қаңтардың температурасы 0-8 гр.С, шілдеде +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы каштан, қара, астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.
  2. Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін түсіндір. Физикалық және климаттық жағдай таралғанын анықта, батыстан шығысқа қарай жауын – шашын қалай өзгереді? Оның орналасуын Еуразия материгінің орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау керек.

Кесте  №3

Солтүстік Америка мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз

Солтүстік Америка

Еуразия

 

 

Паралель

Екінші деңгей.

  1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын пайдаланып, табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С, шілдеде +8 гр С, жылдық жауын-шашын 150-250 мм,топырағы трофты-батпақты, мәңгі тон.
  2. Солтүстік Америка табиғат зоналары климаттық карталарын пайдаланып, Кордильер тауының қай беткейлері – шығысы немесе батысы - өсімдік түрлеріне бай. Өзіңнің көзқарасыңды түсіндір.

Экватор. Үшінші деңгей. Кестені толтыр

Кесте №4

Табиғат зоналарына сипаттама

 

Табиғат зонасы

 

Топырағы

Өсімдіктері

Жануарлары

Адам

игеруі

Эколо

-гиясы

Зонаның

сыртқы

көрінісі

Арктикалық

Шөл

Трофты-батпақты,

мәңгі тон

Мүк пен қына

Скуленттер

Қойгөз

Ақ аю

 

 

 

Тундра

 

 

Трофты-

Батпақты

Мүк пен қына, ағаштар, алоэ.

Карибу

 

 

 

Тайга

 

 

 

 

Күлгін сұр

Қылқан жапырақты ағаштар, қызыл самырсын, пальма севкоя.

Гризли

Сілеусін

 

 

 

Аралас және жалпақ жапырақты,ауыспалы ормандар

Қоңыр, сары, қызыл

Қант үйеңкісі, емен

Опоссум

 

 

 

Орманды дала,дала

Қара күрең

Селеу бидайық

Койот

Түлкі

 

 

 

Шөлейттер,

Шөлдер

Сұр батпақты

Жусан, сүттіген, алоэ, кактус

Сауыттылар

Бизон

 

 

 

Саванна

Қызыл

Орхидеялар,

пальмалар,

секвойя

Ягуар, жарқанат, маймылдар

 

 

 

 

  1. Оқулықтың мәтінін оқып мыналарды анықта?

               1.Қай тау қыраты кактустар мен агав отаны болып табылады?

               2.Солтүстік Американың жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш тұқымдары құрайды?

               3.Солтүстік Американың батысында Сьера-Невада тауының 1500 м биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?

               Ой - толғаныс кезеңінде оқушылар ортаға шығып, сұрақтың жауабын береді. Бұл кезде интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, бағалап отырады. Бағасын кеңесші қойып отырады.

Кесте №5

Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән белгілерін көрсету (сандар қайталануы мүмкін).

 

    Зоналардың  белгілері

Зоналар

 

1.     Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта таралатын зоналар.

2.     Көбіне солтүстіктен оңтүстікке созылған зоналар.

3.     Жазы қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде мүк пен қына өседі.

4.     Топырағы күлгін,өсімдік жамылғысында қылқан жапырақты ағаштар басым.

5.     Тікенек бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен агав отаны.

6.     Топырағы каштан,қара,астық тұқымдасты шөптесін өсімдіктер басым.

7.     Қыс пен жаз маусымдары жақсы байқалады.

8.     Жыртқыш аңдар таралған:аю,қасқыр,түлкі,опоссум,бағалы жүнді аңдар-бобр,енот,норка.

9.     Аласа шөптер барлық жерлерді жаппайды.

10. Қына,мүк,бұталар,аласа ағаштар өседі.

11. Өсімдігінде емен,орман жаңғағы,қант үйеңкісі,шамшат,жөке.

 

 

А – арктикалық шөл

Ә - тундра,орманды тундра

Б – тайга

В – аралас,жалпақ жапырақты ормандар

Г – орманды дала,дала

Д – тропикалық шөлдер,шөлейттер

 

 

Жауаптары:

А – 1,3

Ә - 1,7,10

Б – 1,4,7,8

В – 7,11

Г – 2,6,7

Д – 2,5,9

 

Бағалау нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,

14-10 болса – «4»,  9-7 болса- «3», 7-ден аз болса онда ол «2» деп бағаланады.

 

Қорытынды.

  1. Әр топқа конвертте сөз беріледі.

а) Арктикалық шөл, тундра

ә) Тайга, саванна

б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар

в) Орманды дала,дала және шөлейт пен шөл зоналары.

Әр топтың капитаны өз зонасындағы жануарларын таңдап алады, оларды топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада шығады, оқушылар бағаланады.

2.География пәні тілінде сөйлейміз ойыны.

Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.

Мысалы, меридиан: меридиан бағытта орманды дала, шөл, шөлейт зоналар таралған.

3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.

Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.

Дала – прерий.

Кеңесші әрі бағалаушыға сөз беріледі. Ол ұпайларды қосып, 6-ға бөледі.

Бағалау парағы мынадай:

Кесте №6

Бағалау парағы

Оқушылар

 

 

Оқушылар

 

 

 

 

Қызығушылық-ты ояту кезеңі

Бейнелеу

Тақырыпты түсіндіре білуі

Жануарлар

География тілінде сөйлейміз

Түйіндеу

Қорытынды баға

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үйге тапсырма: Диспут: «Адам – табиғат патшасы»,  «Адам – табиғат баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.

( «Адам – табиғат баласы» екенін дәлелдеу, адамның игеруі, осы жердің табиғаты адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны неден көруге болады ?».)

«Адам – табиғат баласы» дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда тауысып жатқаны жөнінде айту керек. Бұл география сабағындағы мультимедия технологиясын қолданып өткізгендегі беретін жетістігі осындай.

Қоғамды ізгілендіру оның білім мен мәдениет жүйесін дамыту процесінде ақпараттық технологиялар маңызды рөл атқарады.

         Оқытуда жаңа және үнемі даму, жетілдіру үстіндегі компьютерлік технологияларды қолдану оқыту әдістемесінің формаларымен әдістерін өзгертті.

         Ақпараттық технологиялар тәжірибе жүзінде қоғамдағы барлық мамандық салаларына байланысты пәндерді оқытуға байланысты. Олай болса, география пәнінің мұғаліміде компьютерді жетік меңгеріп, информатикадан хабары болуы қажет.

         География ғылымы өте қызықты да күрделі. Пәнге қызықтыру арқылы, оқушыға табиғаттың күрделі құбылыстары мен заңдылықтарын ұғындырып, сапалы білім беру мұғалімнен үлкен шеберлікті, оған қоса ғылым мен техника жаңалықтарын, яғни инновациялық технологияларды әр сабағында тиімді қолдануды талап етеді.

         Жаңа ақпараттық технологияны сабақта пайдалану, оқушының шығармашылық интеллектуалдық қабілетінің дамуына, өз білімін өмірге пайдалана білу дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

         Бүгінгі таңда қолданып жүрген электронды оқулықтың оқушыны білім қорымен қаруландырып қана қоймай, танымдық белсенділігін арттыруда алатын орны ерекше екендігі күнделікті сабақ барысынан байқалып жүр. Мектептерде география пәні бойынша 6-10 сыныптарға арналған оқулықтар бар. Бұл оқулықтар Білім стандарты мен оқу бағдарламасының талаптарына сай жасалған. Қосымша тапсырмалары, сарамандық жұмыстары арқылы электронды оқулық өз қолымыздағы оқу құралдарын толықтырады.

         Компьютерде электронды оқулықты пайдаланып, шығармашылық ізденіс жұмыстарын жүргізу арқылы өз біліктілігін арттыратын ақпараттармен танысып, ой-өрісін кеңейтуге жол ашады. [15]

         География пәні бойынша карталардың жетіспеушілігі, ғалымдар, ұлы географиялық зерттеушілер, саяхатшылар жайында мағлұматтар, олардың суреттерін табу кейде қиындық келтіріп жатады. Міне, осы орайда электронды оқулықтың көмегін пайдалану арқылы және қашықтықтан оқыту желісі арқылы оқушыларымыз өз бетінше жаңа фактілер ашып, жаңа ұғымдар табады. Әрбір ізденіс жұмыстарын жүргізгенде оқушы өзін жаңалық ашушы ретінде сезініп, білімге деген құштарлығы артады.

         Сонымен, жаңа ақпараттық технологияны пайдалана отырып, электронды оқулықпен білім берудегі ерекшеліктер мыналар болмақ:

         - түрлі анықтамалық ақпараттар алады;

         - оқушылар өздігінен білім алады;

         - пәнге қызығушылығы артады;

         - оқушының шығармашылық ізденісі жоғарылайды;

         - қосымша терең білі алады және өзін өзі тексереді;

         - тақырыпқа қажетті бейнекөріністі тамашалап, талдайды;

         - дидактикалық материалды қолдану тиімділігі артады;

         - сарамандық жұмыстар, деңгейлік тапсырмалар орындайды;

         - тесттік тапсырмалар шешеді  географиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедияны енгізу болып табылады.

        География сабағында компьютерлік технологияны қолдануға көптеген мүмкіндіктер бар. Географиядан сабақ беруде бірнеше негізгі бағытта компьютерлік технологияны қолдануға болады.

         Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырмасын компьютерлік технологияны игеріп, мультимедия технологиясы бойынша орындайды.

        Мұнда әр түрлі жолмен білімгер компьютер кабинетінде компьютер мен мультимедия көмегімен, компьютерлік тест, жеке тапсырманы орындай алады.Әр түрлі пәнге және тақырыпқа тесттер мен бақылау жұмыстары жүргізіледі. Білімді тексеру үшін компьютерлік технологияны қолдана отырып, сараптама жасайды.

Компьютерлік технологиялар

 

 

 

Материалдарды

көрсету: көрнекі құралдар.

 

Процестерді көрсету

 

Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.

 

Геоақпараттық оқытулар

 

Білімді тексеру

(Сурет№ 2)

       

         Бірінші бағыт – материалдарды көрсету: көрнекі құралдар және карталар. Географтардың ең негізгі көрнекі құралы қабырғалық карталар болып табылады. Интернеттен, ғылыми баспалардан, жаңа  Қазақстандық және шетелдік атластардан оңай жолмен мультимедия көмегімен көлемі үлкен емес демонстрациялық карталар жасауға болады.

         Білімгерлер географиялық процестерді ұйымдастыру туралы көп және әр түрлі салада түсіну керек. Осы процестердің тізбегі, болашақ география пәні мұғалімінің негізгі талабы. Ол бірнеше проекцияларды есептеп, оларды орналастыру болып табылады.

        Бұл проекцияларды қолжазбамен орындау көп уақытты алады, сондықтан оны компьютер арқылы орындау жылдам.[16]

        Картографиялық проекцияларды компьютерлік құрылымда AutoCAD программасында жасау ыңғайлы. Бұл программа алғашында инженерлік сызбаларды автомотизацияланып жасау үшін ойластырылған. Кейінгі нұсқауларында картографиялық проекцияларды және геожүйелерді жасауды қолданылуына қосылған. Изосызықтарды құру үшін біріншіден математикалық интеполяция және аудандық түсініктің талап ететін қиын тапсырмалардың бірі. Екіншіден, изосызық арасындағы бояуларды келтіру керек.

           Компьютер бұл мәселелерді жылдам, нақты шешеді және әдемірек етіп көрсетеді. Изосызықтар арасындағы интервалдарды және түсті шкалаларды өзгерте отырып, оптималды бейнені табуға болады.

         Сондай-ақ, кез-келген өлшемі бар беткейдегі нүктелерді көлемі үш өлшемді фигураны блок-диаграмма ретінде елестетуге болады. Блок-диаграмманы қолмен құру көп уақытты қажет етеді.

           Изосызықтарды және үш өлшемді статистикалық беткейлерді құруда «Surfer» бағдарламасын қолдануға болады. Географиялық карталарды  компьютер арқылы құрастыруға болады. Карта жасауды оңайлатуға техникалық прогрестерді қолданбасқа болмайды. Ал бір жағынан қолжазба және полиграфиялық жолмен жасалған карта, әрқашан да картографиялық өнердің адам ойының бағасыз еңбегі болып табылады.

         Соңғы уақыттарда оқушылардың компьютерлерді пайдалануға деген қызығушылығы күшейді. Компьютерлік оқыту процестеріндегі ең қиыны және сонымен қатар, ең маңыздысы бағдарламаны қамтамасыз ету және бағдарламалық-педагогикалық құралдар болып табылады. Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығы және шығармашылық белсенділіктері артып, келешекке өздерінің алған білімдерін басқада білім салаларына қолдана алады.

   Сондай-ақ, 7-сыныпта "Табиғат кешендері, құрлық пен мұхитта олардың біртіндеп ауысуы. Табиғаттың алуан түрлілігі" тақырыбын өткенде кішігірім топтар құрылып өздерінің іс-әрекеттерін ортаға салады, бір-бірін тыңдайды, толықтырады, айтар түсініктерін бағалайды.

  1. Қызығушылықты ояту:

а) СТО-ға байланысты "Өз жеріміздің табиғат кешені" тақырыбына байланысты эссе жазу (уақыт шектеулі - 9-10 минут) ой-пікірлерін ортаға салады.

ә) оқушылар алдында құрылған сызбанұсқаларына талдау жасайды (әр топтан 1 оқушы сөйлейді).

  1. II. Мағынаны ажырату сатысы. "Топтастыру" стратегиясы қолданылады.

Тақтада "Табиғат кешені" деген ұғым жазулы тұр:

а) сол ұғымга қатысты сөздер жазады;

ә) сабақтас сөздер біріктіріледі (біріккен компоненттер шығады);

б) осы компоненттер біріктіріліп (мәні ұқсас) бір ұғым, ереже құрас-
тырылады;

в) әр топтан бір оқушыдан шығып, өз жұмысын талқыға салады, ол
салыстырылады, бағаланады.

    III. Ой-толғаныс сатысы.

Сабақтан алған білімдеріне қорытынды жасайды, табиғат байлығын қорғау, сақтау. Көркейту мәселелерін негізге алып, өз жеріміздің табиғат кешенін сипаттайды. Қорытыңдылай келе, келесі сабақ тақырыбына көшуді оқушылар өздері мақсат етіп қойды. Оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды деп айтуымызға болады. Әр оқушы тек жауал беріп қана қоймай, өмірден, әдебиеттен көптеген мысалдар келтіруіне болады.

Материктер мен мұхиттар тақырыбындағы білімдерін тексеру сабағы

Білім тексеру.

  1. Шығармашылық сайыс: әр топ алдын ала берілген тапсырма бойынша өздері аталған құрлыққа қысқаша физикалық, географиялық сипаттама береді (презентация арқылы). Салған суреттерін қорғап, шығарған өлеңдерін оқиды.
  2. Бәйге жарыс:
  3. Қай құрлықта өзендер жоқ? (Антарктида).
  4. Төңірегін су қоршаған кішкене құрлық қалай аталады? (Черапунджи).
  5. Солтүстік Американың ең биік нүктесі? (Маккинин).
  6. Сібірдің ең ұзын өзені? (Лена).
  7. Экологиялық жағдайы нашарланған көл (Арал).
  8. Еуразиядағы жауын –шашын мол түсетін жер? (Черапунджи)
  9. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы суық ағыс (Калифорния).
  10. Австралияны зерттеген саяхатшы? (М.Маклай).
  11. Кофенің отаны (Эфиопия).
  12. Қытайда өсірілетін тарының түрі? (Гаолян).
  13. Компьютермен жұмыс.

Әр топтан 1 оқушы шығып, компьютерге өз құрлықтарының шеткі нүктелерін және қоршаған мұхиттардың, ең биік, ең төмен нүктелерін белгілеп, дискідегі «Географиялық энциклопедия» көмегңмен  өсімдіктер мен  жануарлар дүниесіне  сипаттама береді. Ал қалған  оқушылар осы уақытта сөзтізбек  шешеді.

  1. мазонка

нгара

мур

  1. А әрпінен басталатын өзендер осындай үлгіде әр топқа бір-бір сөзтізбек үлестіріледі.
  2. Географиялық диктант (экранда)

А) Әлемдегі ең биік материк.

Ә) Солтүстік Американың көп бөлігін алып жатқан климаттық белдеу.

Б) Африканың оңтүстігіндегі  шеткі нүкте.

В) Ең құрғақ материк.

Г) Еуразияның теңіз деігейінен ең төмен жері.

Ғ) Солтүстік Американың оңтүстігіндегі шеткі  нүктесі.

Д) Оңтүстік Америкадағы мемлекет.

Е) Антарктидағы ең суық жер.

Жауаптар

  1. Австралия.
  2. Өлі теңіз.
  3. Марьято.
  4. Игольний.
  5. Қоңыржай.
  6. Антарктида.
  7. Восток.
  8. Перу.

Дұрыс жауабы: А-6; Ә-5; Б-4; В-4; Г-2; Ғ-3; Д-8; Е-7.

5.«Мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік» ойыны.

 Бақылаушылар тобы рейтинг бойынша ең көп ұпай жинаған 2 оқушыны анықтайды. 2 оқушы картамен жұмыс істейді.

А) Бір –біріне  10 географиялық объектіні атап, көрсетеді.

Б) Карточка бойынша объектінің географиялық  координаталарын табады.

  1. Португалиядан шыққан кеме 18°с.е 50° ш.б. келіп тоқтатады. Ол қандай арал? (Мдагаскар).
  2. Мексикадан шыққан саяхатшылар кемесі Гаольорстрели ағысы арқылы жүзіп отырып, Мурманск портына жетті. Порттың географиялық координатасын анықта (69°с.е.33°ш.б.).
  3. Ғажайып жетілік
  4. Ең үлкен арал (Гренландия).
  5. Ең биік шың (Джамалунгма)
  6. Ең үлкен түбек (Аравия).
  7. Ең терең көл (Байкал)
  8. Ең биік сарқырама (Анхель)
  9. Халқы көп мемлекет (Қытай)
  10. Африканың оңтүстігіндегі ең суық ай (шілде)
  11. Шешендік өнер

Жаратылыс деген –ең ізгі арман,

Туғаннан соң нәр алып түз даладан.

Жалбарына бастады табиғатқа,

Табиғаттың заңдарын бұзған адам.

Тақырыбы: 1. Табиғаттың адам тіршілігіне әсері. 2. Адамның табиғаттың өзгеруіне әсері.

Қорытынды. Бақылаушылар қорытынды  бағаларын шығарғанша, сынып оқушылары «Заман –ай» әнін  орындайды. Жеңімпазға «Сынып дарыны» атағы беріледі.

2030-дың барысымыз,

Жетістікке  бастайды әр ісіміз.

Өркениетті  елімді көркейтетін,

Табиғатты аялау парызымыз, -деп сабақ аяқталады.

Бұл сабақ әр  оқушының бойындағы дарынын  анықтап, өздерін жеке тұлға ретінде сезінуіне  ықпал  жасады. Сонымен  бірге  пәнаралық байланысты жүзеге асырып, оқушыларды қазіргі  ғылыми негіздермен терең таныстырады. Өз  беттерінше ізденіп, шығармашылықпен  жұмыс  істеуге баулыды.

         Қазіргі кездегі жалпы білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үрдісінде әлеуметтік сұраныс технология деңгейінің жетістігін талап етеді, яғни оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын модернизациялау деңгейінен өтіп, (бағдарлама, оқулық, оқу курстары) екінші саты – ақпараттық технология деңгейіне көтерілу.[17]

0 пікірлер

Пікір қалдыру

Есім:*
E-Mail:
  • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
    heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
    winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
    worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
    expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
    disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
    joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
    sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
    neutral_faceno_mouthinnocent
Кодты еңгізіңіз: *
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив